WiMBP
Filia nr 53
 

KALENDARIUM ROCZNIC I WYDARZEÑ W 2007 ROKU

(rocznice ogólne i pomorskie - wybór)

Rok 2007 og³oszono:

Rokiem Josepha Conrada (1857-1924); og³oszony przez UNESCO.

Miêdzynarodowym Rokiem Polarnym (Miêdzynarodowy Komitet Badañ Arktyki nawi±za³ do 75. rocznicy II Miêdzynarodowego Roku Polarnego 1932/33 i 50. rocznicy Miêdzynarodowego Roku Geofizycznego 1957/58.).

Rokiem Szlaków Górskich; og³oszony przez PTTK.

Rokiem Stanis³awa Wyspiañskiego (1869-1907); og³oszony przez Sejm RP.

Rokiem Karola Szymanowskiego (1882-1937); og³oszony przez Sejm RP.

W gminie Sierakowice – Rokiem ks. Bernarda Sychty (1907-1982).

Rocznica

Data

Wydarzenie

800

1207

Wincenty Kad³ubek zosta³ pierwszym biskupem wybranym kanonicznie. Leszek Bia³y zrezygnowa³ z prawa do inwestytury biskupów i zgodzi³ siê na wybieranie ich przez kapitu³ê, w zamian za to papie¿ Innocenty III potwierdzi³ jego rz±dy w Krakowie. Wed³ug nowej formu³y ju¿ w 1207 r. wybrano biskupa krakowskiego.

400

1607

Za³o¿ono pierwsz± sta³± osadê angielsk± w Ameryce Pó³nocnej, nazwan± na cze¶æ króla Jakuba I, Jamestown (na wyspie o tej samej nazwie). Zgodnie z podaniem, w pa¼dzierniku 1608 r. mieli przybyæ tam na angielskim statku “Mary and Margaret” pierwsi polscy osadnicy: Micha³ £owicki, Jan Bogdan, Zbigniew Stefañski, Jan Mata i Stanis³aw Sadowski (nazwiska upamiêtnione s± na tablicy w Jamestown). Badania wykaza³y, ¿e jedyn± postaci± potwierdzon± historycznie jest Micha³ £owicki. Pozostali wystêpuj± jedynie w przekazach opartych na nieodnalezionych, choæ czêsto cytowanych pamiêtnikach Zbigniewa Stefañskiego, uznanych przez badaczy za apokryf z XIX w.

300

1707

Ostatni wybuch wulkanu Fud¿i (Japonia). Popio³y wulkaniczne pokry³y wówczas Tokio.

150

1857

W Warszawie powsta³a ksiêgarnia Gustawa Gebethnera i Roberta Wolffa, pod nazw±: Ksiêgarnia i Sk³ad Nut Muzycznych “G. Gebethner i Spó³ka”. Bardzo szybko rozwinê³a siê w wydawnictwo posiadaj±ce filie w Pary¿u i Nowym Jorku.

100

1907

Powsta³a Biblioteka Publiczna m. st. Warszawy, finansowana ze sk³adek Towarzystwa Biblioteki Publicznej. W 1914 r. uzyska³a w³asn± siedzibê przy ul. Koszykowej 26, a w 1917 r. prawo do egzemplarza obowi±zkowego, pocz±tkowo jedynie z terenu Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego. 1 lutego 1928 r. Towarzystwo Biblioteki Publicznej rozwi±za³o siê i przekaza³o instytucjê wraz z maj±tkiem samorz±dowi miasta.

90

1917

Powsta³o pismo dla dzieci “P³omyk”.

80

1927

Powsta³ stadion sportowy na terenie dawnej strzelnicy wojskowej przy ul Traugutta w Gdañsku. Obecnie stadion “Lechii”.

60

 

 

 

 

 

 

1947

 

 

 

 

 

 

Olga, Irena i Ewa Totwen za³o¿y³y w Gdañsku przy ul. Grunwaldzkiej 16 Teatr £±tek. Kontynuowa³y w ten sposób swoj± przedwojenn± dzia³alno¶æ z Wilna. Pierwsze przedstawienie na Wybrze¿u mia³o miejsce w pa¼dzierniku 1947 r. w sali Stoczni Gdañskiej. Wkrótce zespó³ otrzyma³ w³asn± siedzibê we Wrzeszczu. W 1950 r. placówka zosta³a upañstwowiona, od 1952 nosi nazwê Pañstwowy Teatr “Miniatura”.

styczeñ

   

350

01.1657

Wkroczy³y do Polski, sprzymierzone ze Szwedami, wojska siedmiogrodzkie pod wodz± Jerzego II Rakoczego. Najazd zosta³ odparty przez wojska dowodzone przez Stefana Czarnieckiego i Jerzego Lubomirskiego. Wojna spowodowa³a zniszczenie ziem po³udniowo-wschodniej Polski.

5

01.2002

Pierwsza edycja Nagrody Dziennikarskiej im. bp. Jana Chrapka “¦lad”. Laureatk± zosta³a Ewa Czaczkowska z dziennika “Rzeczpospolita”. W¶ród laureatów byli: Grzegorz Polak, Stefan Wilkanowicz, ks. Jerzy Szymik oraz Marek Zaj±c. G³ówn± ide± Nagrody jest przybli¿anie i promowanie osób, których dzia³alno¶æ przyczyni³a siê w sposób wybitny do budowania kultury prawdy, porozumienia i dialogu. Ma s³u¿yæ przede wszystkim promocji warto¶ci etycznych w mediach. W 2005 po raz pierwszy wrêczono nagrodê specjaln± – “Diamentowy ¦lad”, za dorobek publicystyczny i dziennikarski realizowany w skali ca³ego ¿ycia. Otrzyma³ j± Tadeusz Mazowiecki.

120

1.01.1887

Ur. Mieczys³aw Jaros³awski (zm. 1960), lekarz, pisarz, krytyk literacki i t³umacz; w 1945 r. zamieszka³ w Oliwie; pracowa³ jako lekarz i organizowa³ s³u¿bê zdrowia w powojennym Gdañsku, jednocze¶nie wspó³tworzy³ ¿ycie literackie na Wybrze¿u; (Zew morza; Mg³a na morzu; Icek i Jacek na morzu; Szpital; Bunt na Dalmorze).

90

1.01.1917

Ur. Wilhelm Mach (zm. 1965), polski prozaik, krytyk literacki, felietonista, autor scenariuszy filmowych; (Jaworowy dom; ¯ycie du¿e i ma³e; Góry nad Czarnym Morzem; Agnieszka, córka Kolumba).

70

1.01.1937

Ur. Adam Wi¶niewski-Snerg (zm. 1995), polski pisarz science fiction; (Robot; Wed³ug ³otra; Nagi cel; Arka).

40

1.01.1967

Zosta³ utworzony S³owiñski Park Narodowy. (Dz.U. 1966, nr 42, poz. 254). Starania o utworzenie nadmorskiego parku narodowego trwa³y od 1945 r. Pocz±tkowo zajmowa³ obszar 18069 ha. Powierzchnia ulega³a zmianom; obecnie, na mocy Rozporz±dzenia Rady Ministrów z dn. 2 marca 2004r. (Dz.U. 2004, nr 43, poz. 390) funkcjonuje na obszarze 32 744 ha, w tym 21 572 ha po³o¿onych w województwie pomorskim w czê¶ci l±dowej oraz 11 171 ha wód przybrze¿nych Morza Ba³tyckiego. SPN obejmuje pas ruchomych wydm (tzw. Bia³e Góry), odciêtych od morza du¿ych, p³ytkich, lekko s³onych jezior (Gardno, £ebsko, Do³gie Wielkie i in.) oraz przylegaj±cych do nich bagien. W 1997 r. uznany zosta³ przez UNESCO za rezerwat biosfery.

30

1.01.1977

Przez grupê czeskich intelektualistów, pisarzy i publicystów zosta³a podpisana tzw. “Karta 77”. Odwo³ywa³a siê do ratyfikowanych przez Czechos³owacjê traktatów miêdzynarodowych, gwarantuj±cych prawa i wolno¶ci obywatelskie. W¶ród pierwszych rzeczników karty byli: Václav Havel, Jan Patoèka oraz Jiøi Hájek.

5

1.01.2002

Wprowadzono do powszechnego obiegu wspóln± walutê – euro. By³a to najwiêksza przeprowadzona na ¶wiecie jednorazowa operacja walutowa, zakoñczona 1 lipca. 1 stycznia 2007 do strefy euro przyst±pi³a S³owenia.

65

2.01.1942

Ur. Edmund Puzdrowski, poeta, prozaik, publicysta, bibliofil i t³umacz, redaktor lokalnych czasopism: “Litery”, “Pomerania”, “Czas” i “Punkt”; (poezje: Ko³o; Niezmienno¶æ; Rzecz kaszubska; Betonowy dom; Wiersze domowe; Sztuka podnoszenia palców; Przyszed³em wype³niæ; Wiersze = Gedichte; Klisze i ziarna; powie¶æ: Bia³e s± s³owa mi³o¶ci; ba¶nie: Bursztynowe drzewo; informatory: Pisarze Pomorza Gdañskiego; Kartuzy, serce Kaszub). Zob.: S³ownik pisarzy Wybrze¿a na: www.wbpg.org.pl

115

3.01.1892

Ur. John Ronald Reuel Tolkien (zm. 1973), angielski pisarz, autor powie¶ci fantasy; (Hobbit; W³adca pier¶cieni; Silmarillion; Rudy D¿il i jego pies; Kowal z Podlesia Wiêkszego).

85

3.01.1922

Ur. Helena Zawistowska, pisarka, autorka ba¶ni, ur. w Wilnie, po 1945 r. zwi±zana z Gdañskiem; (£uk Karakamby; W pañstwie podziemnego Gnoma; Astrolog Bum i Dobry Diabe³ Tot; Tajemnica zatopionej wyspy i inne ba¶nie; O zaginionych ¿eglarzach i lataj±cej szafie).

70

3.01.1937

Ur. Zygmunt Konieczny, polski kompozytor, pianista, twórca muzyki filmowej do ponad 100 filmów (Lawa; Ucieczka z kina “Wolno¶æ”; Dolina Issy; Jañcio Wodnik; Pornografia), spektakli teatralnych (Noc listopadowa Andrzeja Wajdy) oraz wierszy polskich poetów, ¶piewanych przez Ewê Demarczyk; od koñca lat 50. zwi±zany z Piwnic± pod Baranami.

80

5.01.1927

Ur. W³adys³aw ¦lesicki, polski re¿yser i scenarzysta filmowy; (P³yn± trawy; W¶ród ludzi; W pustyni i w puszczy; Ruchome piaski; ¦piewy po rosie; Lato le¶nych ludzi).

75

5.01.1932

Ur. Umberto Eco, w³oski pisarz, felietonista, semiotyk, prof. uniwersytecki; (Dzie³o otwarte; Pejza¿ semiotyczny; Imiê ró¿y; Wahad³o Foucaulta; Wyspa dnia poprzedniego; Baudolino; felietony Zapiski na pude³ku od zapa³ek).

25

5.01.1982

Og³oszono rozwi±zanie Niezale¿nego Zrzeszenia Studentów (NZS); od 13.12.1981 jego dzia³alno¶æ by³a zawieszona. Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON) zezwoli³a na sukcesywne wznawianie zajêæ na uczelniach.

20

5.01.1987

Zm. Adam Smolana, rze¼biarz, prof. Pañstwowej Wy¿szej Szko³y Sztuk Plastycznych w Gdañsku (obecnie ASP); od1946 r. mieszkaniec Sopotu; (rze¼by dla kamienic gdañskiej starówki; pomnik Mêczeñstwa Mieszkañców Sopotu w l. 1939-1945; Ryby na bulwarze nadmorskim w Gdyni; Kamieñ w Na³êczowie; wystawy indywidualne w: Sopocie, Zakopanem, S³upsku; Damaszku i Gdañsku); ur. 11.06.1921.

85

6.01.1922

Ur. Zygmunt Brocki, redaktor, jêzykoznawca, bibliograf, propagator kultury jêzyka polskiego; w 1947 r. przyby³ na Wybrze¿e; zwi±za³ siê z Instytutem Morskim; (Kot i kotwica; Morze na oku; Morze pije rzekê; Pontoniakiem nad morze; Micha³ki z kambuza; Mikrotoponimia gdañskich obszarów dorzecza Wis³y; wspó³autor Nazw miast Pomorza Gdañskiego); zm. 11.05.1982.

60

6.01.1947

Ur. Tadeusz Skutnik, dziennikarz, publicysta i krytyk literacki zwi±zany z “Dziennikiem Ba³tyckim”; publikowa³ w “Punkcie” i “Podpunkcie”; redagowa³ “Tygodnik Gdañski”; (szkice Morze i my¶l; wspó³autor Gdañsk, Sierpieñ ’80; Dojrzewanie).

60

8.01.1947

W warszawskim kinie “Palladium” odby³a siê prapremiera pierwszego, zrealizowanego po wojnie, pe³nometra¿owego polskiego filmu fabularnego “Zakazane piosenki” w re¿. Leonarda Buczkowskiego.

45

8.01.1962

Ukaza³ siê pierwszy numer “Zeszytów Historycznych” wydawanych w Pary¿u przez Instytut Literacki Jerzego Giedroycia.

40

8.01.1967

Zm. Zbigniew Cybulski, polski aktor, wspó³twórca , kierownik artystyczny, re¿yser i autor tekstów studenckiego teatru “Bim-Bom”; (g³. role m.in. w: Popiele i diamencie A. Wajdy; Do widzenia, do jutra J. Morgensterna; Salcie T. Konwickiego; Szyfrach W.J. Hasa; Giuseppe w Warszawie S. Lenartowicza; Rêkopisie znalezionym w Saragossie J.W. Hasa); ur. 3.11.1927.

100

9.01.1907

Ur. Feliks Konarski, pseud. Ref-Ren, polski aktor, kompozytor i pisarz, autor m.in. pie¶ni “Czerwone maki na Monte Cassino”, kierownik artystyczny i literacki teatrów rewiowych; (Wiersze sercem pisane; Twarze z gutaperki); zm. 12.09.1991.

10

9.01.1997

Zm. W³adys³aw Kirstein (ur. 1901), zbieracz i popularyzator folkloru muzycznego Kaszub i Kociewia, nauczyciel, dzia³acz spo³eczny; od 1930 r. zwi±zany z Gdyni±; (wspó³autor antologii Pie¶ni z Kaszub; Piosenki Szko³y Morskiej w Tczewie i autor zbiorów: Pie¶ni z Kociewia; Kociewie – gawêdy i wiersze; 12 pie¶ni o morzu; Pie¶ni o Gdyni).

115

10.01.1892

Ur. Melchior Wañkowicz (zm. 1974), polski publicysta i prozaik, ¿o³nierz I wojny ¶wiatowej, za³o¿yciel i wspó³w³a¶ciciel Towarzystwa Wydawniczego “Rój”, korespondent wojenny Armii Polskiej na Wschodzie; w l. 1939-1958 na emigracji; (Na tropach Smêtka; Szczeniêce lata; Hubalczycy; Westerplatte; Bitwa o Monte Cassino; Ziele na kraterze; Anoda i katoda).

100

10.01.1907

Ur. Seweryn Pollak, polski poeta, eseista, t³umacz poezji rosyjskiej; (poezje: Godzina ¿ycia; Pocisk i s³owo; szkice: Srebrny wiek i pó¼niej; Spotkania z Czechowiczem); zm. 23.12.1987.

90

10.01.1917

Zm. Buffalo Bill , w³a¶c. William F. Cody (ur. 1846), traper, zwiadowca armii amerykañskiej, twórca i g³ówny bohater objazdowego widowiska o Dzikim Zachodzie; na podstawie historii z jego ¿ycia powsta³y filmy i utwory literackie.

50

10.01.1957

Zm. Gabriela Mistral, w³a¶c. Lucila Godoy y Alcayaga (ur. 1889), chilijska poetka i dzia³aczka o¶wiatowa, laureatka literackiej Nagrody Nobla w 1945 r. (pierwszy laureat z Ameryki Po³udniowej); (Desolación; Ternura; Tala; Lagar; wybór w j. pol. Credo).

25

10.01.1982

W Polsce przywrócono, przerwan± 13.12.1981, ³±czno¶æ telefoniczn± w miastach; rozmowy by³y kontrolowane.

1

10.01.2006

Zm. Józef Kaniecki (ur. 1966), trójmiejski skrzypek, multiinstrumentalista, twórca muzyki szantowej i folkowej. Gra³ w zespo³ach: Krewni i Znajomi Królika, Smugglers, Cafe, Packet, Szela, Gdañska Formacja Szantowa, Grand Gangsters, Pressburger Klezmer Band, Trio Klezmerskie.

1

13.01.2006

Zm. Zygmunt Sikorski (ur. 1923), pracownik Portu Gdañskiego, w l. 1980-1989 dzia³acz “Solidarno¶ci”, redaktor “Portowca”.

370

14.01.1637

Ur. Jakub Breyne (zm. 1697), gdañski kupiec i botanik; w Niderlandach i Niemczech zlecano mu okre¶lanie egzotycznych ro¶lin i wykonywanie ich rysunków; w Gdañsku stworzy³ warsztat pracy naukowej obejmuj±cy: ogród botaniczny, muzeum, drukarniê i bibliotekê; (Exoticarum aliarumque minus cognitarum plantarum centuria prima; Icones exoticarum aliarumque minus cognitarum plantarum in centuria prima descriptarum; Prodromus fasciculi rariorum plantarum anno in hortibus celeberrimis Hollandiae).

80

14.01.1927

Ur. Zdzis³aw Konstanty Jagodziñski (zm. 2001), polski historyk, publicysta, bibliotekarz, dzia³acz emigracyjny, edytor. Po wybuchu II wojny ¶wiatowej zosta³ wywieziony do Kazachstanu, z wojskiem polskim dotar³ do Iranu; od 1947 r. w Wielkiej Brytanii; zwi±zany z Bibliotek± Polsk± w Londynie; od 1973 r. jako dyrektor; (Anglia wobec sprawy polskiej w okresie Wiosny Ludów 1848-1849).

40

14.01.1967

W parku Golden Gate w San Francisco odby³o siê The World’s First Human Be-In. Wydarzenie to uznawane jest za pocz±tek ruchu hippisowskiego. Timothy Leary og³osi³ zgromadzonej w parku m³odzie¿y koniec ery amerykañskiego konsumpcjonizmu i pocz±tek ery mi³o¶ci. Na spotkaniu masowo rozdawano LSD i marihuanê.

100

15.01.1907

Ur. Janusz Kusociñski (zm. 1940), polski sportowiec, lekkoatleta, mistrz olimpijski w biegu na 10000 m (Los Angeles ‘32), wicemistrz Europy w biegu na 5000 m (1934), rekordzista ¶wiata w biegu na 3000 m (1932) oraz wielokrotny rekordzista Polski. Uczestniczy³ w kampanii wrze¶niowej, nale¿a³ do ruchu oporu, aresztowany przez gestapo, rozstrzelany w dn. 21.06.1940 r. w Palmirach; (autobiografia Od palanta do olimpiady).

275

17.01.1732

Ur. Stanis³aw August Poniatowski (zm. 1798), ostatni król polski; d±¿y³ do wzmocnienia i unowocze¶nienia pañstwa; za³o¿y³ Szko³ê Rycersk±; zainicjowa³ i wspiera³ Komisjê Edukacji Narodowej; by³ mecenasem literatury, teatru i sztuki; wspó³tworzy³ Konstytucjê 3 maja 1791 r.; nie uchroni³ kraju od rozbiorów; zmuszony przez Katarzynê II do wyjazdu do Grodna, abdykowa³, zm. w Petersburgu.

60

17.01.1947

Ur. Józef Baran, polski poeta, publicysta tygodnika “Wie¶ci”, redaktor “Dziennika Polskiego”; (Nasze najszczersze rozmowy; W b³ysku zapa³ki; Skarga; Dom z otwartymi ¶cianami; A wody p³yn± i p³yn±; Zielnik mi³osny i inne liryki; Koncert dla nosoro¿ca – dziennik poety z prze³omu wieków).

125

18.01.1882

Ur. Alan Alexander Milne (zm. 1956), angielski pisarz i dramaturg; (Kubu¶ Puchatek; Chatka Puchatka; Tajemnica czerwonego Domu; Dwoje ludzi).

65

18.01.1942

Ur. Wojs³aw Brydak, publicysta, t³umacz, felietonista, autor sztuk teatralnych; w l. 1966-1974 redaktor w Redakcji Muzycznej Rozg³o¶ni Gdañskiej Polskiego Radia; w l. 1979-1982 kierownik literacki i re¿yser Teatru Muzycznego w Gdyni; od 1998 r. opiekun programów edukacyjnych Unii Europejskiej w Akademii Muzycznej w Gdañsku.

30

18.01.1977

Zm. Carl Zuckmayer (ur. 1896), niemiecki pisarz i dramaturg; (Kapitan z Köpenick; I ja tam by³em; Pan ¿ycia i ¶mierci...).

1

18.01.2006

Zm. Jan Twardowski (ur. 1915), ks. katolicki, poeta, autor utworów dla dzieci; (Znaki ufno¶ci; ¦pieszmy siê kochaæ ludzi; Naucz siê dziwiæ; “Niech Ciê wielbi±, kochaj± i s³ysz±”; Zeszyt w kratkê; Patyki i patyczki).

85

19.01.1922

Ur. Jerzy Kawalerowicz, polski re¿yser i scenarzysta filmowy (Poci±g; Matka od Anio³ów; Faraon; Austeria; Ouo vadis); zm. 28.12.2007.

780

22.01.1227

Ksi±¿ê gdañski ¦wiêtope³k przekaza³ dominikanom, sprowadzonym do Gdañska z Krakowa, ko¶ció³ ¶w. Miko³aja [w/g kroniki przeora kartuskiego Jerzego Schwengela z 1749 r.].

80

23-30.01.1927

W Warszawie odby³ siê I Miêdzynarodowy Konkurs Chopinowski. I miejsce zdoby³ Lew Oborin z ZSRR; II - Polak Stanis³aw Szpinalski.

500

24.01.1507

Na Wawelu odby³a siê koronacja Zygmunta I Starego na króla Polski.

275

24.01.1732

Ur. Pierre Augustin Caron de Beaumarchais (zm. 1799), francuski dramatopisarz, finansista, inicjator wydania dzie³ Woltera; (Cyrulik sewilski; Wesele Figara).

25

25.01.1982

Sejm potwierdzi³ konieczno¶æ wprowadzenia stanu wojennego; uchwa³ê przyjêto przy 5 g³osach wstrzymuj±cych siê i jednym g³osie sprzeciwu (Romualda Bukowskiego, artysty plastyka z Gdañska).

90

26.01.1917

Zm. Antonina Domañska (ur. 1853), polska pisarka, autorka powie¶ci dla dzieci i m³odzie¿y; (Paziowie króla Zygmunta; Historia ¿ó³tej ci¿emki; Trzaska i zbroja).

175

27.01.1832

Ur. Lewis Carroll, w³a¶c. Charles Lutwidge Dodgson (zm. 1898), angielski matematyk i pisarz; (Przygody Alicji w krainie czarów).

320

28.01.1687

Zm. Jan Heweliusz (ur. 1611), astronom, piwowar, ³awnik, rajca i sêdzia Rady Starego Miasta Gdañska; w 1640 r. za³o¿y³ w Gdañsku obserwatorium astronomiczne; dokona³ wielu obserwacji po³o¿eñ planet, komet i gwiazd; wykona³ pomiary deklinacji magnetycznej; wprowadzi³ do astronomii 7 nowych gwiazdozbiorów, m.in. “Scutum Sobiescianum”; (Selenografia; Machina Coelestis; Prodromus astronomiae).

120

28.01.1887

Ur. Artur Rubinstein, amerykañski pianista polskiego pochodzenia, kompozytor (Moje m³ode lata; Moje d³ugie ¿ycie); zm. 20.12.1982.

5

28.01.2002

Zm. Astrid Lindgren (ur. 14.11.1907), autorka powie¶ci dla dzieci i m³odzie¿y; (Fizia Poñczoszanka; Emil ze Smalandii; Mio, mój Mio; Dzieci z Bullerbyn; Bracia Lwie serce; Karlson z Dachu). W 2002 r. w Szwecji ustanowiono Nagrodê Literack± im. Astrid Lindgren za twórczo¶æ dla dzieci i m³odzie¿y.

125

29.01.1882

Ur. Tadeusz Makowski, polski malarz i grafik; (obrazy: Maskarada; Kapela dzieciêca; Szewc ; szkice o teatrze i malarstwie: Uwagi o sztuce; wspomnienia: Pamiêtnik); zm. 1.11.1932.

40

29.01.1967

Zm. Adam Grzyma³a-Siedlecki (ur. 1876), polski krytyk literacki i teatralny, dramaturg; (Na orbicie Melpomeny; Niepo¿egnani; wspomnienia: Rozmowy z samym sob±).

20

29.01.1987

Zm. Carlo Casolla, w³oski prozaik i eseista; (Starzy towarzysze; Jego dziewczyna; Porêba; Dzieje Ady; Lêk i smutek); ur. 17.03.1917.

125

30.01.1882

Ur. Franklin Delano Roosevelt (zm. 1945), amerykañski polityk, demokrata, czterokrotnie wybierany na prezydenta USA (1932 -1944), wspó³twórca strategii militarnej i politycznej aliantów w okresie II wojny, wspó³twórca powojennego ³adu ¶wiatowego.

25

30.01.1982

W wielu krajach obchodzono “Dzieñ Solidarno¶ci z Narodem Polskim”; najwiêksza manifestacja odby³a siê w Chicago.

25

30.01.1982

Po manifestacji pod Pomnikiem Poleg³ych Stoczniowców, wskutek staræ ulicznych z milicj± i oddzia³ami ZOMO, w Gdañsku zosta³o rannych 6 osób cywilnych. W ramach represji wyd³u¿ono godzinê milicyjn±, wy³±czono prywatne telefony, wprowadzono zakaz poruszania siê prywatnymi samochodami (do 16.02).

140

31.01.1867

Ur. Mariusz Zaruski (zm. 1941), polski poeta, ¿o³nierz legionów w czasie pierwszej wojny ¶wiatowej, pionier ¿eglarstwa i wychowania morskiego w Polsce, taternik, za³o¿yciel Tatrzañskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (1909); (Sonety morskie; Sonety pó³nocne; Sonety ¿eglarskie; Na bezdro¿ach tatrzañskich; Na morzach dalekich; Na skrzyd³ach jachtów; W¶ród wichrów i fal; Z harcerzami na Zawiszy Czarnym).

80

31.01.1927

Zawiesi³a swoj± dzia³alno¶æ Aliancka Komisja Kontroli. Pañstwa Ententy utraci³y wszelk± kontrolê nad niemieckim przemys³em i armi±.

luty

   

125

2.02.1882

Ur. James Joyce (zm. 1941), irlandzki pisarz pisz±cy w jêzyku angielskim; (Ulisses; Dubliñczycy; Portret artysty z czasu m³odo¶ci).

100

2.02.1907

Zm. Dmitrij Mendelejew (ur. 1834), rosyjski chemik, twórca uk³adu okresowego pierwiastków.

20

2.02.1987

Zm. Alistair Stuart MacLean, szkocki pisarz, autor powie¶ci wojenno-przygodowych; (Dzia³a Nawarony; Tylko dla or³ów; Athabaska); ur. 21.04.1922

330

3.02.1677

Zm. Jeremiasz Falck Polonus (ur. ok. 1610), sztycharz i rytownik zwi±zany z Gdañskiem, autor kilkuset miedziorytów.

90

3.02.1917

Zm. Wilhelm August Stryjowski (ur. 1834), malarz Gdañska, wspó³za³o¿yciel muzeum miejskiego w pofranciszkañskim klasztorze (obecnie Muzeum Narodowe), pedagog; (Flisacy; ¯ydzi w bo¿nicy; Wesele ¿ydowskie).

10

3.02.1997

Zm. Bohumil Hrabal (ur. 1914), czeski pisarz; (Poci±gi pod specjalnym nadzorem; Zbyt g³o¶na samotno¶æ; Obs³ugiwa³em angielskiego króla; Lekcja tañca dla starszych i zaawansowanych; Taka piêkna ¿a³oba).

70

5.02.1937

Sejm polski przyj±³ ustawê o utworzeniu Centralnego Okrêgu Przemys³owego w wid³ach Wis³y i Sanu. Wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski przedstawi³ projekt w sejmie w dn. 2.02. Do wrze¶nia 1939 r. zbudowano 21 du¿ych zak³adów zbrojeniowych: m.in. fabryki amunicji w Kra¶niku, Jawidzu ko³o Lubartowa, Dêbiu ko³o Tarnobrzegu ; fabryki materia³ów wybuchowych w Grajewicach ko³o Jas³a, Pustkowiu ko³o Dêbicy i Niedomicach ; kombinat produkuj±cy m.in. nowoczesne armaty w Stalowej Woli ; prywatne zak³ady produkuj±ce broñ maszynow±, dzia³a przeciwlotnicze i przeciwpancerne w Rzeszowie i Sanoku ; fabryka opon “Stomil” ko³o Dêbicy. Pe³ne uruchomienie COP-u zaplanowano na 1942 r. Okrêg obejmowa³ 15% powierzchni pañstwa i 18% ludno¶ci.

1

6.02.2006

Zm. Karin Struck, niemiecka powie¶ciopisarka; (Klassenliebe; Die Mutter; Lieben; Zwei Frauen); ur. 14.05.1947.

130

7.02.1877

Ur. Feliks Nowowiejski (zm. 1946), polski kompozytor, organista, dyrygent, pedagog, dzia³acz plebiscytowy na Warmii i Mazurach; twórca oper, oratoriów, kantat, pie¶ni chóralnych i solowych, utworów fortepianowych i organowych, licznych kompozycji ko¶cielnych oraz opracowañ utworów ludowych; (opera: Legenda Ba³tyku; oratoria: Powrót syna marnotrawnego; Quo vadis; Znalezienie ¦w. Krzy¿a, symfonie a-moll i h-moll; uwertury: Uwertura romantyczna; Swaty polskie; muzyka do Roty M. Konopnickiej).

15

7.02.1992

W holenderskim mie¶cie Maastricht pañstwa cz³onkowskie Wspólnot Europejskich przyjê³y Traktat o Unii Europejskiej.

85

8.02.1922

Ur. Tadeusz Gajcy (zm. 1944), polski poeta i prozaik; (poezje: Widma; Grom powszedni; Do potomnego; dramat Homer i Orchidea; powie¶æ Trzy ¶mierci).

20

8.02.1987

Zm. Papusza, w³a¶c. Bronis³awa Wajs (ur. 1910), pierwsza znana polska poetka cygañska; (Pie¶ni Papuszy; Lesie, ojcze mój; Papusza, czyli wielka tajemnica).

170

10.02.1837

Zm. Aleksander Puszkin (ur. 1799), rosyjski poeta, prozaik i dramatopisarz; (poematy: Eugeniusz Oniegin; Rus³an i Ludmi³a; Fontanna Bachczysaraju; Cyganie; Je¼dziec miedziany; dramat Borys Godunow; powie¶æ Murzyn Piotra Wielkiego; wiersze: Prorok; Poeta i czerñ; D¼wign±³em pomnik swój...; cykl bajek: Bajka o carze Sa³tanie...; Bajka o rybaku i rybce; nowele Opowie¶ci ¶wiêtej pamiêci Iwana Piotrowicza Bie³kina).

100

10.02.1907

Ur. Stefan Swie¿awski (zm. 2004), prof. zw., historyk filozofii ¶redniowiecznej i nowo¿ytnej; laureat m.in. Nagrody im. Maksymiliana Kolbego i Reinholda Schneidera, Fundacji Jurzykowskich , im. ks. Idziego Radziszewskiego oraz francuskiej Palmy Akademickiej. By³ jedynym ¶wieckim audytorem soborowym z krajów zza ¿elaznej kurtyny, dzia³a³ w Komisji Apostolstwa ¦wieckich, podkomisji “De cultura” oraz w komisji papieskiej “Iustitia et Pax”. Na zakoñczenie Soboru Vaticanum II, wraz z Jacquesem Maritainem odebra³ z r±k Papie¿a Paw³a VI orêdzie do intelektualistów. Mia³ wp³yw na ostateczn± redakcjê Konstytucji duszpasterskiej o Ko¶ciele w ¶wiecie wspó³czesnym – “Gaudium et spes”. (¦w. Tomasz na nowo odczytany; Dzieje filozofii europejskiej XV wieku; Dzieje europejskiej filozofii klasycznej; Byt : zagadnienia metafizyki tomistycznej; Traktat o cz³owieku; 3-tomowa autobiografia; wspó³autor: Filozofii w dobie Soboru).

75

10.02.1932

Zm. Edgar Wallace (ur. 1875), angielski pisarz, autor powie¶ci sensacyjnych i kryminalnych; (Bosambo znad rzeki; Klub sprawiedliwych; Gabinet nr 13).

25

10.02.1982

Wznowiono zajêcia na wiêkszo¶ci wy¿szych uczelni w Polsce (po przerwie spowodowanej wprowadzeniem stanu wojennego).

15

10.02.1992

Zm. Alex Haley (ur. 1921), amerykañski pisarz, laureat Nagrody Pulitzera w 1977 r.; (Korzenie).

200

11.02.1807 (niektóre ¼ród³a podaj± 19.02)

Ur. Napoleon Orda (zm. 1883), polski rysownik amator i muzyk, uczestnik powstania listopadowego; wykona³ ponad 1000 rysunków i akwarel przedstawiaj±cych widoki miast i zabytków architektury; (Album widoków historycznych Polski po¶wiêcony Rodakom).

35

11.02.1972

Zm. Marian Hemar, w³a¶c. Jan Marian Hescheles (ur. 1901), poeta, komediopisarz i satyryk; autor ok. 3 tys. piosenek; (Koñ trojañski; Siedem lat chudych; Awantury w rodzinie; Rze¼ Pragi; Chlib Kulikowski).

20

12.02.1987

Zm. Wac³aw Taranczewski (ur. 1903), polski artysta malarz, przedstawiciel koloryzmu; (cykle: Martwa natura ze ¶wi±tkiem; Koncert w atelier).

25

13.02.1982

Zapad³a decyzja o budowie metra w Warszawie; pierwsza linia mia³a po³±czyæ po³udniowy skraj miasta z pó³nocnym (Kabaty z M³ocinami); do dzisiaj nie jest ukoñczona.

65

14.02.1942

Na mocy rozkazu gen. Sikorskiego Zwi±zek Walki Zbrojnej przekszta³cony zosta³ w Armiê Krajow± (AK); dowódc± zosta³ gen. Stefan Rowecki “Grot”.

10

14.02.1997

Zm. Andrzej Bukowski (ur. 1911), prof. zw., badacz kaszubszczyzny i Pomorza, dzia³acz spo³eczny, publicysta, redaktor czasopisma “Teka Pomorska”; w 1948 r. zamieszka³ w Gdañsku; by³ wyk³adowc± i w l. 1956-1962 rektorem gdañskiej Wy¿szej Szko³y Pedagogicznej; od 1957 r. by³ inicjatorem powstania Uniwersytetu Gdañskiego; wspó³za³o¿yciel Zrzeszenia Kaszubskiego; (wspomnienia Za drutami oflagów; rozprawa doktorska Regionalizm kaszubski : ruch naukowy, literacki i kulturalny; Pomorze Gdañskie 1807-1850 : wybór ¼róde³; Pomorze Gdañskie w powstaniu styczniowym).

725

15.02.1282

Na zje¼dzie w Kêpnie ksi±¿ê M¶ciwój II zawar³ tajny uk³ad “na prze¿ycie” z Przemys³em II, nazywany Testamentem Mestwina, na mocy którego Przemys³ przej±³ po ¶mierci ksiêcia Pomorze Gdañskie (1294), a nastêpnie koronowa³ siê na króla Polski.

300

15.02.1707

Zm. Jan Ernest Schmieden (ur. 1626), burmistrz gdañski, protobibliotekarz; jako opiekun biblioteki Rady Miasta zdoby³ dla niej znaczne fundusze na zakup ksi±¿ek oraz egzemplarz obowi±zkowy z drukarni miejskiej; przekaza³ Bibliotece Miejskiej ksiêgozbiór licz±cy ok. 2 tys. wolminów; by³ autorem kilkudziesiêciu druków okoliczno¶ciowych.

150

15.02.1857

Zm. Micha³ Glinka (ur. 1804), rosyjski kompozytor, twórca rosyjskiej opery; (Rus³an i Ludmi³a; ¯ycie za cara; autobiograficzne zapiski: Awtobiografija; Zamietki do instrumientowkie).

250

16.02.1757 (wg J. A. Czartoryskiego; inne ¼ród³a podaj± 1758)

Ur. Julian Ursyn Niemcewicz (zm. 1841), polski dramaturg, powie¶ciopisarz, poeta i pamiêtnikarz; (Powrót pos³a; Duma o ¯ó³kiewskim; W³adys³aw pod Warn±; ¦piewy historyczne; Bajki i powie¶ci; Podró¿e historyczne po ziemiach polskich miedzy rokiem 1811 a 1828 odbyte).

80

16.02.1927

Zm. Franciszek Goyka (ur. 1844), rybak i marynarz, gawêdziarz kaszubski; bohater powie¶ci: Kutry o czerwonych ¿aglach i Maszopi Augustyna Necla.

550

17.02.1457

Na D³ugim Targu w Gdañsku zosta³ ¶ciêty Marcin Kogge, przywódca spisku.

85

17.02.1922

Ur. Wac³aw Odyniec (zm. 1999), historyk, popularyzator historii Polski i Pomorza, prof. Uniwersytetu Gdañskiego; (Dzieje Prus Królewskich; Polskie dominium maris Baltici; red. i wspó³autor Dziejów Pomorza Nadwi¶lañskiego od VII wieku do 1945 roku).

40

17.02.1967

Zm. Jan Wiktor (ur. 1890), polski powie¶ciopisarz, reporta¿ysta, publicysta i eseista; (powie¶ci: Burek; Wierzby nad Sekwan±; Orka na ugorze; Papie¿ i buntownik; reporta¿e: Opolskie peregrynacje; Reporta¿e ¶l±skie; monografia Pieniny i ziemia s±decka).

90

19.02.1917

Ur. Carson McCullers, w³a¶c. Lula C. Smith, amerykañska powie¶ciopisarka i nowelistka; (Serce to samotny my¶liwy; W zwierciadle z³otego oka; Go¶æ weselny; Zegar bez wskazówek; Ballada o smutnej knajpie); zm. 29.09.1967.

85

19.02.1922

Ur. W³adys³aw Bartoszewski, polski historyk, publicysta i polityk, wiêzieñ obozu w Auschwitz, wspó³za³o¿yciel Rady Pomocy ¯ydom “¯egota”, uczestnik powstania warszawskiego, minister spraw zagranicznych (III-XII 1995 i VI 2000 - X 2001), badacz dziejów AK i prasy konspiracyjnej; (Ten jest z ojczyzny mojej : Polacy z pomoc± ¯ydom 1939-1945; Palmiry; Polskie Pañstwo Podziemne; Dni walcz±cej stolicy : kronika Powstania Warszawskiego; Warto byæ przyzwoitym; Na drodze do niepodleg³o¶ci).

1

19.02.2006

Zm. Adam Haupt (ur. 1920), architekt, profesor zw., rektor (1962-65), prorektor (1952-1954, 1981-1987) Pañstwowej Wy¿szej Szko³y Sztuk Plastycznych w Gdañsku, g³ówny projektant Mauzoleum Ofiar Zag³ady w Treblince (z F. Duszeñko i F. Strynkiewiczem) oraz centralny projektant Miejsca Pamiêci Narodowej na Westerplatte (z F. Duszeñko); (Pomniki plenerowe).

1

20.02.2006

Zm. Lucjan Wolanowski (ur. 1920), polski dziennikarz, reporta¿ysta, prozaik; (O¶miornica; Ksiê¿yc nad Tahiti; Dalej ni¿ daleko; Poczta do Nigdy-Nigdy; Walizka z przygodami).

350

20.02.1657

Zm. Jakub Wejher (ur. 1609), polski magnat, wojewoda malborski, za³o¿yciel Wejherowa, “stra¿nik” wybrze¿y morskich, fundator ko¶cio³a i klasztoru franciszkanów oraz kalwarii wejherowskiej.

125

21.02.1882

Ur. Jan Kilarski (zm. 1951), pedagog, teoretyk i praktyk krajoznawstwa, popularyzator i obroñca zabytków, publicysta, redaktor monografii krajoznawczych z cyklu “Cuda Polski”. W kwietniu 1945 r., wraz z grup± specjalistów, przyby³ do Gdañska, wys³any przez Ministerstwo O¶wiaty w celu zabezpieczenia mienia kulturalnego. Wspó³organizowa³ Muzeum Miejskie (obecnie Narodowe) w Gdañsku. Wyk³ada³ na Politechnice Gdañskiej przedmiot “Poznanie Gdañska”. W 1946 r. za³o¿y³ Gdañski Oddzia³ PTK (obecnie PTTK). (Przewodnik po Wielkopolsce; Gdañsk; Gdañsk – miasto nasze; Poznaj Gdañsk)

70

21.02.1937

Powsta³ Obóz Zjednoczenia Narodowego (OZON). Proklamacja nast±pi³a poprzez radiow± publikacjê programu przez twórcê programu – p³k. Adama Koca.

150

22.02.1857

Ur. Robert Baden-Powell (zm. 1941), brytyjski genera³, organizator ch³opiêcych oddzia³ów pomocniczych podczas wojny burskiej, a nastêpnie dru¿yn skautów w Wielkiej Brytanii.

20

22.02.1987

Zm. Andy Warhol, w³a¶c. Andrew Warhola, amerykañski plastyk, twórca pop-art, grafik, malarz i re¿. filmowy; (Marylin Monroe; Liz Taylor; Butelki Coca-Coli; Puszki zupy pomidorowej Campbell’s); ur. 6.08.1927.

15

22.02.1992

Zm. Tadeusz £omnicki, polski aktor i re¿yser, prof. i rektor PWST w Warszawie (1971-1981), autor dramatów i esejów; (role filmowe m.in.: w Panu Wo³odyjowskim i Potopie J. Hoffmana; Pi±tce z ulicy Barskiej; Pierwszym dniu wolno¶ci A. Forda; Pokoleniu; Niewinnych czarodziejach i Cz³owieku z marmuru A. Wajdy; Opowie¶ci o “Dziadach” Adama Mickiewicza : Lawa T. Konwickiego; dramat Noe i jego mena¿eria; zbiór wspomnieñ i esejów Spotkania teatralne); ur.18.07.1927.

425

24.02.1582

Papie¿ Grzegorz XIII bull± “Inter gravissimas” zreformowa³ kalendarz juliañski. Z roku 1582 usuniêto 10 dni, po 4 nast±pi³ 15 pa¼dziernik. Datê równonocy wiosennej ustalono na 21.03, za lata przestêpne uznano te podzielne przez 4 (dodaje siê jeden dzieñ), ale te, które maj± na koñcu dwa zera, jako nieprzestêpne (np. 1900), jednak podzielne przez 400 s± uznane za przestêpne (np. 1600, 2000). Kalendarz, zwany gregoriañskim, obowi±zuje od 15.10.1582 do dzi¶ bez zmian.

440

25.02.1567

Z rozkazu Zygmunta Augusta kaprowie zmienili miejsce sta³ego pobytu i przenie¶li siê z Gdañska do Pucka. Z portu gdañskiego mogli korzystaæ tylko w razie uzasadnionej konieczno¶ci.

300

25.02.1707

Ur. Carlo Goldoni (zm. 1793), w³oski komediopisarz, autor Pamiêtników; (komedie: S³uga dwóch panów; Sprytna wdówka; Mirandolina; Awantura w Chioggi).

100

25.02.1907

Ur. Antoni Go³ubiew (zm. 1979), polski powie¶ciopisarz i eseista; (cykl powie¶ciowy: Boles³aw Chrobry; opowiadania Na drodze; zbiór szkiców i esejów Listy do przyjaciela; Unoszeni histori±; ¦wiadkowie przemian; wspomnienia Kazimierzówka; Najwiêksza przygoda mego ¿ycia).

80

26.02.1927

“Mazurek D±browskiego” zosta³ oficjalnie polskim hymnem narodowym.

50

27.02.1957

Ukaza³ siê pierwszy numer tygodnika “Polityka”; redaktorem naczelnym zosta³ Stefan ¯ó³kiewski.

25

27.02.1982

“Film Polski” wycofa³ kandydaturê “Cz³owieka z ¿elaza” do nagrody Oscara.

25

27.02.1982

Z³agodzone zosta³y represje stanu wojennego. Skrócono godzinê milicyjn±. Wznowiono nadawanie III i IV programu PR i wydawanie wiêkszo¶ci czasopism (po uprzednich weryfikacjach dziennikarzy). Uruchomiono telefoniczn± ³±czno¶æ miêdzymiastow±.

25

27.02.1982

Zm. Maria Kownacka (ur. 1894), polska pisarka, autorka wierszy, opowiadañ, bajek, sztuk teatralnych i s³uchowisk radiowych dla dzieci i m³odzie¿y; (Plastusiowy pamiêtnik; Przygody Plastusia; Kajtkowe przygody; Roga¶ z Doliny Roztoki; Cztery mile za piec; Dzieci z Leszczynowej Górki).

1

27.02.2006

Zm. Tadeusz £odykowski (ur. 1928), prof. zw. dr hab., dziekan i prorektor Wy¿szej Szko³y Ekonomicznej w Sopocie, za³o¿yciel i wieloletni dyrektor Instytutu Transportu i Handlu Morskiego; (Polska polityka ¿eglugowa 1918-1995; Ekonomika transportu morskiego; Miêdzynarodowa polityka ¿eglugowa).

85

28.02.1922

Rz±d Wielkiej Brytanii og³osi³ zniesienie protektoratu nad Egiptem i uzna³ go za niepodleg³e pañstwo. Na czele Egiptu stan±³ król Faud I.

marzec

   

90

1.03.1917

Ur. Robert Lowell, Jr. amerykañski poeta z krêgu poetów konfesyjnych; by³ nauczycielem i inspiracj± dla wielu znacz±cych twórców literatury lat 50. i lat 60. XX w., m.in.. Anne Sexton i Sylvii Plath. Laureat Nagrody Pulitzera w dziedzinie poezji (1947, 1974), oraz nagrody National Book Award (1960); zm. 12.09.1977.

70

1.03.1937

Do Gdañska przyby³ Carl Jacob Burckhardt, desygnowany w dn. 17.02.1937 r. na Wysokiego Komisarza Ligi Narodów w WMG. Pe³ni³ swój urz±d do 1.09.1939 r.

25

2.03.1982

Zm. Philip K. Dick (ur. 1928), amerykañski pisarz science fiction; (Oko na niebie; Cz³owiek z Wysokiego Zamku; Nasi przyjaciele z Frolix 8; Klany ksiê¿yca Alfy; Ostatni pan i w³adca).

60

3.03.1947

Ur. Eugeniusz Kupper, gdañski poeta i prozaik; (Z og³oszenia 1981; Ulica Zamkniêta; Czekam Jutra; Nieskoñczona Podró¿; Matka Boska Gdañska; Przeci±ganie liny; Przewiew; Skok w dal).

75

4.03.1932

Ur. Ryszard Kapu¶ciñski (zm. 2007), polski reporter, publicysta, korespondent zagraniczny PAP- u, historyk; (Wojna futbolowa; Cesarz; Imperium; Heban; Wêdrówki z Herodotem).

85

5.03.1922

Ur. Pier Paolo Pasolini (zm. 1975), w³oski re¿yser, scenarzysta i teoretyk filmu, pisarz; (filmy.: Ewangelia wed³ug ¶w. Mateusza; Król Edyp; Medea; Dekameron; Opowie¶ci kanterberyjskie; Salò, czyli 120 dni Sodomy; powie¶ci: Ragazzi di vita; Una vita violenta; poezje: Blu¼nierstwo).

60

5.03.1947

Ur. Konstanty Andrzej Kulka, ¶wiatowej s³awy artysta muzyk, skrzypek i pedagog urodzony w Gdañsku, absolwent gdañskiej PWSM (obecnie Akademia Muzyczna).

65

7.03.1942

Zm. Konstanty Dominik (ur. 1870), ksi±dz katolicki, biskup pomocniczy che³miñski (1928-1942), rektor seminarium duchownego w Pelplinie, S³uga Bo¿y. W styczniu 1940 r. zosta³ internowany przez gestapo do Gdañska, gdzie wskutek szykan i przes³uchañ zmar³.

10

7.03.1997

Zm. Agnieszka Osiecka (ur. 1936), polska poetka, prozaik, autorka tekstów piosenek; (Zabi³am ptaka w locie; Listy ¶piewaj±ce; Szpetni czterdziestoletni; Bia³a bluzka; Na pocz±tku by³ negatyw).

155

9.03.1852

Ur. Hieronim Derdowski (zm. 1902), poeta kaszubski, redaktor m.in. “Gazety Toruñskiej”, “Pielgrzyma Polskiego”, “Gazety Narodowej” i “Wiarusa”; (O Panu Czorliñsciem, co do Pucka po sece jacho³; Jasiek z Knieji; Kaszube pod Widnem; Listy z podró¿y).

1

9.03.2006

Zm. Hanka Bielicka (ur. 1915), polska aktorka teatralna i estradowa, przez wiele lat zwi±zana z “Podwieczorkiem przy mikrofonie” i Teatrem Syrena; (monologi pisane przez B. Brzeziñskiego, Gozdawê i Stêpnia, J. Baranowskiego, K. Korpolewskiego, Ryszarda M. Groñskiego).

185

10.03.1822

Zm. Józef Wybicki, prawnik, polityk, ¿o³nierz, publicysta, dramaturg i poeta, ur. w Bêdominie pod Ko¶cierzyn±, uczeñ Kolegium Jezuickiego na Starych Szkotach w Gdañsku; prawnik w s±dzie w Skarszewach (1762-1767), pose³, inicjator konfederacji pomorskiej w Starogardzie (1769), twórca “Mazurka D±browskiego” (1797); ur. 29.09.1747.

70

10.03.1937

Zm. Jewgienij Zamiatin (ur. 1884), rosyjski prozaik, dramaturg, krytyk literacki, z zawodu in¿. budowy okrêtów; (My; Historia prowincjonalna; £owca ludzi; Ludzie jaskiniowi i inne opowiadania; Jaskinia; Ognie ¶w. Dominika).

200

11.03.1807

Zm. Jan Wilhelm Wulf (ur. 1735), organomistrz; w 1763 r. wst±pi³ do zakonu cystersów w Oliwie, przybra³ imiê Micha³ i w 1776 r. przyj±³ ¶wiêcenia kap³añskie; przed 1763 r. zbudowa³ ma³e organy oliwskie, a w 1788 r. ukoñczy³ budowê wielkich, nale¿±cych do najwiêkszych i najciekawszych w Europie.

125

11.03.1882

Ur. Franciszek Sêdzicki, dziennikarz, publicysta, pisarz i dzia³acz kaszubski; (poezje: Dumki z kaszubskich pól; Wiatr zawia³ od pomorskich stron; Godka o Januszu Skwierku…; Szumia³o nom pol¶ci morze; Jestem Kaszub±; powie¶æ Jaromar; Ilustrowany przewodnik po Gdañsku; Ba¶nie kaszubskie); zm. 19.04.1957.

90

12.03.1917

Obalenie caratu w Rosji. Rozpoczê³a dzia³alno¶æ Piotrogrodzka Rada Delegatów Robotniczych i ¯o³nierskich, która przejê³a faktyczn± w³adzê. 15.03. car Miko³aj II Aleksandrowicz podpisa³ akt abdykacji i zrzek³ siê rosyjskiego tronu na rzecz brata, wielkiego ksiêcia Micha³a. Ten za¶ zrezygnowa³ z tronu dwa dni pó¼niej. 17.03.1917 r. w³adzê w Rosji obj±³ Rz±d Tymczasowy z ksiêciem Lwowem na czele. Rosja sta³a siê republik±, kierowan± przez liberalny rz±d parlamentarny.

1

12.03.2006

Zm. Jurij Brìzan (ur. 1916), serbo³u¿ycki pisarz, tworz±cy tak¿e w jêzyku niemieckim; (Trylogia o Feliksie Hanuszu; Krabat).

85

13.03.1922

Ur. Józef Szajna, polski malarz, grafik, re¿yser i scenograf, twórca Teatru Studio w Warszawie; (sztuki: Replika i Gulgutiera; Dante; Cervantes; prace plastyczne: Postaæ V; Dwoje; Reminiscencje; Drang nach Osten – Drang nach Westen; Mrowisko; Gnom; Zamêt).

100

14.03.1907

Ur. Stanis³aw Ryszard Dobrowolski (zm. 1985), polski poeta, prozaik, wspó³za³o¿yciel grupy literackiej “Kwadryga”; (Po¿egnanie Termopil; Powrót na Powi¶le; Nasza rzecz; Czerwieñcy).

10

14.03.1997

Zm. Jurek Becker, niemiecki powie¶ciopisarz i scenarzysta filmowy i telewizyjny; (Jakub £garz; Oszukiwa³em w³adzê); ur. 30.09.1937.

75

15.03.1932

Ur. Jerzy Hoffman, polski re¿yser, scenarzysta i producent filmowy; (Prawo i piê¶æ; Do krwi ostatniej; Pan Wo³odyjowski; Potop; Ogniem i mieczem; Trêdowata; Znachor).

10

15.03.1997

Zm. Julian Platt, historyk literatury, badacz okresu o¶wiecenia, nauczyciel akademicki; od 1972 r. zwi±zany z Uniwersytetem Gdañskim; (“Zabawy Przyjemne i Po¿yteczne” 1770-1777 : zarys monografii pierwszego czasopisma literackiego); ur. 26.10.1923.

1

15.03.2006

Zm. Zygmunt Duczyñski (ur. 1951), wspó³twórca polskiego teatru alternatywnego, terapeuta w O¶rodku Monar dla m³odzie¿y uzale¿nionej, za³o¿yciel, kierownik artystyczny, re¿yser i scenograf Teatru Kana (od 1978); z teatrem wystêpowa³ m.in. w Moskwie, Amsterdamie, Berlinie, Londynie, Los Angeles, Santiago i we wszystkich wa¿niejszych college'ach Wielkiej Brytanii; laureat wielu nagród, m.in. Fringe First za Najlepsze Przedstawienie, Critics Awards - Nagrody Miêdzynarodowej Krytyki Teatralnej; (¯ywa ¶mieræ; Ksiêga o ¿yciu i ¶mierci Osipa Mandelsztama; Czarne ¶wiat³a; wizja teatralna poematu Moskwa Pietuszki; Noc).

125

16.03.1882

Ur. Jan Antoni Grabowski (zm. 1950), polski pisarz i pedagog, autor utworów dla dzieci; (Reksio i Pucek; Puc, Bursztyn i go¶cie; Kochany zwierzyniec; Finek; monografie krajoznawcze: Toruñ; Mazowsze pruskie).

200

17.03.1807

Zm. Daniel Narbutt, imiê zakonne Kazimierz (ur. 1738), pijar, pedagog, prof. kolegiów pijarskich, m.in. Collegium Nobilium w Wilnie; wspó³autor Ustaw Komisji Edukacji Narodowej, autor pierwszego podrêcznika logiki w jêzyku polskim Logika, czyli rozwa¿ania i rozs±dzania rzeczy nauka...

90

17.03.1917

Ur. Carlo Casolla zob.: 29.01.1987.

75

17.03.1932

Zm. Anna Karwatowa z Bardzkich (ur. 1854), pseud. Boles³awa B., urodzona w Ma³ym Turzu pod Tczewem, poetka, autorka patriotycznych powie¶ci i utworów scenicznych, podtrzymuj±cych na duchu Polaków pod zaborem pruskim; (Mieczys³aw I -ksi±¿ê Polski; Na naszej glebie; Pieni±dz czy osoba?; Kwiat Jagiellonów; Czarna per³a; Bratnie dusze).

120

19.03.1887

Zm. Józef Ignacy Kraszewski (ur. 1812), polski powie¶ciopisarz, poeta, krytyk i teoretyk literatury, publicysta, historyk, wydawca, dzia³acz spo³eczny i polityczny. Jest autorem pierwszej polskiej powie¶ci, której akcja ca³kowicie rozgrywa siê w Gdañsku, pt. Kamienica w D³ugim Rynku. (Stara ba¶ñ; Latarnia czarnoksiêska; Hrabina Cosel; Obrazy z ¿ycia i podró¿y).

80

19.03.1927

Do tworz±cej siê Biblioteki Narodowej przekazane zosta³y zbiory Muzeum Polskiego w Rapperswilu (Szwajcaria), zawieraj±ce ok. 65 000 woluminów ksi±¿ek i czasopism nowszych, ok. 4000 starodruków, ponad 2500 rêkopisów, niemal 10 000 sztychów oraz liczne fotografie, mapy, atlasy i nuty. W¶ród nich by³o tak¿e serce Tadeusza Ko¶ciuszki. Zbiory dotar³y do Warszawy 26 pa¼dziernika.

70

19.03.1937

Ur. El¿bieta Dzikowska, polska dziennikarka, podró¿niczka, historyk i krytyk sztuki, sinolog, re¿yser; wraz z mê¿em, Tony Halikiem, zrealizowa³a oko³o 300 filmów dokumentalnych dla TVP ze wszystkich kontynentów oraz prowadzi³a program telewizyjny “Pieprz i wanilia”; (Nie³atwo byæ Indianinem; Limañskie ABC; Vilcabamba – ostatnia stolica Inków; Czarownicy; Polacy w sztuce ¶wiata; Groch i kapusta czyli Podró¿uj po Polsce).

 

20.03

Miêdzynarodowy Dzieñ Inwalidów i Ludzi Niepe³nosprawnych.

85

20.03.1922

Ur. Stanis³awa Grabska, polski teolog, publicystka, artysta plastyk, ¿o³nierz AK, uczestniczka obrad Okr±g³ego Sto³u; wspó³pracowa³a z “Wiêzi±”, “Znakiem” i “Tygodnikiem Powszechnym”; (Nadzieja, która jest wezwaniem; Pacierz w Biblii zakorzeniony; Cz³owiek wobec Trójcy ¶wiêtej; Bóg jest mi³o¶ci±; Symbole i idee biblijne w naszym ¿yciu).

25

20.03.1982

Rozwi±zane zosta³o Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich.

 

21.03

¦wiatowy Dzieñ Poezji - ustanowiony przez UNESCO jesieni± 1999.

100

21.03.1907

Ur. Bernard Sychta, ksi±dz pra³at, pisarz, poeta, dramaturg, etnograf, psychiatra, leksykograf, malarz i rysownik, najwiêkszy folklorysta Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich, urodzony na Kaszubach, od 1928 przebywaj±cy na Kociewiu, w tym od 1947 r. w Pelplinie; (Wesele kociewskie; S³ownik gwar kaszubskich; S³ownictwo kociewskie na tle kultury ludowej; Ostatnia gwiôzdka Mestwina); zm. 25.11.1982.

75

21.03.1932

Ur. Andrzej Bursa, polski poeta, prozaik i dziennikarz; (Zabicie ciotki; Luiza i inne utwory; Wiersze; Utwory wierszem i proz±); zm. 15.11.1957.

15

21.03.1992

Zm. Maria Boduszyñska-Borowikowa (ur. 1910), pisarka, t³umaczka literatury angielskiej (m.in. N. Monsarrata, I. Shawa, G. Maxwella, D. Defoe, J. Conrada); redaktorka w czasopismach "Jantar" i "Gospodarka Morska", a tak¿e w wydawnictwie Instytutu Ba³tyckiego i Instytutu Morskiego; (¯ycie jak p³omieñ; Krzywe Jezioro; Troski i rado¶ci t³umacza).

530

22.03.1477

Pierwsza informacja o ¶mierci Paw³a Beneke (ur. ok. 1430), najs³ynniejszego ¿eglarza i kapra gdañskiego, dowódcy karaweli “Der Peter von Danzig”; jego najwiêkszym ³upem by³ tryptyk “S±d Ostateczny”, przekazany do ko¶cio³a Mariackiego w Gdañsku; prawdopodobnie zmar³ w niewyja¶nionych okoliczno¶ciach.

175

22.03.1832

Zm. Johann Wolfgang Goethe (ur. 1749), niemiecki poeta i dramaturg; (Cierpienia m³odego Wertera; Król olch; Uczeñ czarnoksiê¿nika; Faust; Ifigienia w Taurydzie; Z mojego ¿ycia: zmy¶lenie i prawda).

100

22.03.1907

Ur. Lucia Abobora dos Santos (zm. 2005), siostra £ucja, zakonnica portugalska, karmelitanka, ¶wiadek objawieñ fatimskich.

50

22.03.1957

Ur. Jacek Kaczmarski (zm. 2004), polski pie¶niarz, poeta, prozaik; (Mury; Raj; Autoportret z kanali±; Tunel).

50

23.03.1957

Zm. Juliusz Kleiner (ur. 1886), historyk literatury polskiej, teoretyk literatury, edytor, prof. Uniwersytetu im. Jana Kazimierza we Lwowie, Jagielloñskiego i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego; (Zygmunt Krasiñski : dzieje my¶li; Juliusz S³owacki : dzieje twórczo¶ci; Mickiewicz; Zarys dziejów literatury polskiej; W krêgu historii i teorii literatury).

65

23.03-3.04.1942

Odby³ siê pierwszy etap ewakuacji wojsk gen. Andersa ze Zwi±zku Radzieckiego; objêto ni± ok. 39 tys. osób. Ewakuacja zakoñczy³a siê 30.08. Na Bliski i ¦rodkowy Wschód dotar³o 114 tys. obywateli polskich, w tym ok. 37 tys. osób cywilnych.

410

24.03.1597

Zm. Jan Bernard Bonifacio markiz d’Orii, w³oski filozof i bibliofil, od 1591 r. przebywaj±cy w Gdañsku; jego ksiêgozbiór zapocz±tkowa³ Bibliotekê Rady Miejskiej, której spadkobierc± jest Biblioteka Gdañska PAN; ur. 10.04.1517.

80

24.03.1927

Ur. Martin Walser, niemiecki prozaik, dramaturg i eseista; (Pó³metek; Jednoro¿ec; Dom pod £abêdziami; Sp³oszony koñ; Der Schwarze Schwan; Opis formy).

15

24.03.1992

Zm. Konstanty Maria Sopoæko (ur. 1903), grafik, rysownik, ilustrator i projektant ksi±¿ek dla dzieci i m³odzie¿y; zaprojektowa³ m.in. znak graficzny gumki Myszki (1927) oraz sygnet wydawniczy PWN (1951); (wspomnienia Rylcem i piórem).

50

25.03.1957

Rz±d PRL podpisa³ z rz±dem ZSRR umowê o repatriacji osób narodowo¶ci polskiej. Porozumieniem zostali objêci wszyscy, którzy w dn. 17.09.1939 r. posiadali obywatelstwo polskie oraz ich dzieci je¿eli posiada³y w Polsce bli¿szych krewnych ni¿ w ZSRR. Akcja repatriacyjna mia³a trwaæ do koñca 1958 r.

50

25.03.1957

Podpisano traktaty rzymskie, na mocy których powsta³a Europejska Wspólnota Gospodarcza i Europejska Wspólnota Energii Atomowej (Euratom). Traktaty wesz³y w ¿ycie 1 styczna 1958 roku.

15

25.03.1992

Ustanowiono metropoliê gdañsk± i podniesiono diecezjê gdañsk± do godno¶ci archidiecezji. Do archidiecezji gdañskiej w³±czono czê¶æ diecezji pelpliñskiej, m.in. Gdyniê i Pó³wysep Helski. Do metropolii gdañskiej nale¿y diecezja pelpliñska i elbl±ska.

200

26.03.1807

Ur. Bogdan Jañski (zm. 1840), redaktor “Pielgrzyma Polskiego”, wspó³za³o¿yciel polskiego wydawnictwa i Ksiêgarni Polskiej w Pary¿u, publicysta, t³umacz, ekonomista, pierwszy bibliotekarz Biblioteki Polskiej przy Komitecie Polsko-Francuskim, inicjator polskiego odrodzenia religijnego, za³o¿yciel Zgromadzenia Zmartwychwstania Pañskiego (ksiê¿a zmartwychwstañcy).

180

26.03.1827

Zm. Ludwig van Beethoven (ur. 1770), niemiecki kompozytor, zaliczany do klasyków wiedeñskich, jeden z najwiêkszych twórców muzyki; (sonaty, m.in. op. 24 Wiosenna; op. 47 Kreutzerowska; cis-moll Ksiê¿ycowa; c-moll Patetyczna; 9 symfonii, m.in. III Es-dur Eroica, V c-moll, VI F-dur Pastoralna; IX d-moll z Od± do rado¶ci; uwertury koncertowe: Coriolan; Egmont; koncerty fortepianowe; opera Fidelio; oratorium Chrystus na Górze Oliwnej).

60

26.03.1947

Powsta³ gdañski oddzia³ Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza, zalegalizowany 3 pa¼dziernika. Pierwszym przewodnicz±cym by³ Marian Des Loges (1947-1953), nastêpnym Andrzej Bukowski (1953-1957, od 1959) i kolejnym Adam Bocheñski (1957-1959).

 

27.03

Miêdzynarodowy Dzieñ Teatru.

1

27.03.2006

Zm. Stanis³aw Lem (ur. 1921), polski prozaik, eseista, felietonista i twórca science fiction; (Dzienniki gwiazdowe; Eden; Powrót z gwiazd; Solaris; Pamiêtnik znaleziony w wannie; Opowie¶ci o pilocie Pirxie; Maska; Fiasko; zbiory felietonów: Tajemnica chiñskiego pokoju; Bomba megabitowa; Okamgnienie; Fantastyczny Lem; ¦wiat na krawêdzi : ze Stanis³awem Lemem rozmawia Tomasz Fia³kowski; Rasa drapie¿ców : teksty ostatnie).

1

27.03.2006

Zm. Les³aw Bartelski (ur. 1920), polski prozaik, krytyk literacki, publicysta, varsavianista i leksykograf; (Genealogia ocalonych; Polscy pisarze wspó³cze¶ni : informator 1944-1974; Z g³ow± na karabinie; Cieñ wojny).

90

29.03.1917

Odezwa Tymczasowego Rz±du Rosji w sprawie polskiej, zawieraj±ca s³owa o konieczno¶ci powstania niepodleg³ego pañstwa polskiego, zwi±zanego z Rosj± uni±.

70

29.03.1937

Zm. Karol Szymanowski, polski kompozytor i pianista; (Król Roger; Harnasie; Pie¶ni kurpiowskie; Pisma muzyczne; Pisma literackie). Rok 2007 zosta³ og³oszony przez Sejm RP Rokiem Karola Szymanowskiego; ur. 3.10.1882.

100

29.03.1907

Ur. Jacek ¯u³awski (zm. 1976), artysta malarz, grafik, pedagog, taternik i ¿eglarz, inicjator wyjazdu do Gdañska grupy artystów, w celu za³o¿enia wy¿szej uczelni artystycznej ; w nowo powsta³ej uczelni – Instytucie Sztuk Piêknych w Sopocie (nastêpnie PWSSP, obecnie ASP) – obj±³ katedrê rysunku, a w 1948 r. zorganizowa³ specjalizacjê malarstwa architektonicznego, któr± prowadzi³ do 1965 r.; (projekt wnêtrz Ratusza G³ównego Miasta w Gdañsku; polichromia sali Bia³ej i sali Zodiaków; 12 drzeworytów do Niobe K.I. Ga³czyñskiego; rys. satyryczne do apokryfu T. Boya-¯eleñskiego Odsiecz Wiednia, czyli toaletka królowej Marysieñki).

70

29.03.1937

Zm. Friedrich Wilhelm Lorentz (ur. 1870), niemiecki slawista i etnograf, badacz gwar kaszubskich; (Gramatyka pomorska; Teksty pomorskie; Geschichte der pomoranischen « «kaschubischen» Sprache; Polskie i kaszubskie nazwy miejscowo¶ci na Pomorzu Kaszubskim; Mapa narzeczy pomorskich).

150

30.03.1857

Ur. Gabriela Zapolska (zm. 1921), polska dramatopisarka, nowelistka, powie¶ciopisarka, aktorka; (Ich czworo; ¯abusia; Córka Tu¶ki; Moralno¶æ pani Dulskiej).

10

30.03.1997

Zm. Krzysztof Nowicki (ur. 1940), polski poeta, prozaik, krytyk literacki, publicysta; (G³ówna przegrana; Pertraktacje; Ostatni kwarta³; Drugie ¿ycie).

275

31.03.1732

Ur. Józef Haydn (zm. 1809), austriacki kompozytor; (ponad 100 symfonii, m.in. tzw. londyñskie; oratoria: Stworzenie ¶wiata; Pory roku; hymn monarchii austro-wêgierskiej Gott erhalte den Kaiser; koncerty; 13 oper: m.in. Aptekarz; Il mondo della luna; opracowania ponad 500 pie¶ni walijskich, szkockich i irlandzkich; msze i inne utwory religijne).

25

31.03.1982

Zm. Marian Marcin Górski (ur. 1910), lekarz, prof. od 1948 r. zwi±zany z Akademi± Medyczn± w Gdañsku, w l. 1959-1968 prorektor, w l. 1968-1972 rektor AMG; prowadzi³ badania nad chorobami w±troby i trzustki, stwierdzi³ zaka¼no¶æ niektórych chorób w±troby (wirusowe zapalenie w±troby).

kwiecieñ

   
 

1.04

Miêdzynarodowy Dzieñ Ptaków - obchodzony od 1906.

100

1.04.1907

Do gminy Oliwa w³±czono wie¶ ryback± Jelitkowo i tereny obecnego Przymorza. Oliwa wówczas nie nale¿a³a jeszcze do Gdañska; sta³o siê to dopiero w 1926 r.

100

1.04.1907

W granicach Gdañska znalaz³a siê Przeróbka (Troyl).

80

1.04.1927

Wydzia³ Morski Pañstwowego Instytutu Meteorologicznego (PIM) przeniesiony zosta³ z Wolnego Miasta Gdañska do nowej siedziby w Gdyni przy ul. Abrahama nr 5. Wysoko¶æ stacji wynosi³a 5 m n.p.m., wysoko¶æ termometrów - 6.85 m n.p.m. (1.85 m nad gruntem), deszczomierza Hellmana - 1 m nad gruntem, a barometru zainstalowanego na II piêtrze budynku - 12.03 m n.p.m. Na stacji by³y zainstalowane: anemograf elektryczny, wiatrowskaz elektryczny, termo-higrograf, a od czerwca tego¿ roku: aktynometr, aktynograf Górczyñskiego i dalekomierz Wiganda. Historia tej placówki siêga 1920 r., gdy powsta³ Wydzia³ Meteorologiczny Urzêdu Hydrograficznego przy Marynarce Wojennej RP. Na mocy decyzji Rady Ministrów RP z dn. 14 grudnia 1921 r. przekszta³cono go w Wydzia³ Morski przy PIM, z siedzib± w Nowym Porcie (Neufahrwasser) przy ul. Portowej 37. Od 1927 r. dzia³a³ w Gdyni. 25 czerwca 1931 r. stacjê przeniesiono do nowego gmachu Obserwatorium Morskiego przy ul. Nadbrze¿nej (pó¼niejszej Waszyngtona), na wysoko¶æ 2,6 m. n.p.m. Od 1941 r. w budynku Obserwatorium Morskiego PIM dzia³a³o niemieckie obserwatorium meteorologiczne “Marine Observatorium Gotenhafen”. Obecnie jest to Oddzia³ Morski Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej.

65

1.04.1942

Ur. Lucyna ¯uk (zm. 1986), absolwentka polonistyki KUL, st. kustosz bibliotekarstwa, wybitna specjalistka w zakresie opracowania zbiorów i organizacji warsztatu informacyjnego w bibliotekach publicznych. Od 1965 zwi±zana z WBP w Gdañsku; twórczyni i d³ugoletnia kierowniczka Czytelni Naukowej WBP, wzorcowej placówki tego typu w skali kraju ; wspó³organizatorka i kierowniczka Policealnego Studium Bibliotekarskiego, wyk³adowczyni na wielu ogólnopolskich szkoleniach specjalistycznych ; cz³onek Komitetu Konsultacyjnego Przepisów Katalogowania Ksi±¿ek. Publikowa³a m.in. w Bibliotekarzu Gdañskim i W krêgu ksi±¿ek.

 

2.04

Miêdzynarodowy Dzieñ Ksi±¿ki dla Dzieci - obchodzony od 1967 w rocznicê urodzin H. Ch. Andersena.

75

2.04.1932

Ur. Joanna Chmielewska, w³a¶c. Irena Kühn, z wykszta³cenia architekt, autorka powie¶ci sensacyjno-kryminalnych; (Lesio; Studnie przodków; Wszystko czerwone; Zwyczajne ¿ycie; Nawiedzony dom; Autobiografia).

25

2.04.1982

Wojska argentyñskie dokona³y inwazji na znajduj±ce siê w rêkach Brytyjczyków (od 1833 r.) wyspy archipelagu Falklandów. Miêdzy Argentyn± i Wielk± Brytani± wybuch³a wojna, zakoñczona odbiciem wysp przez Brytyjczyków. W wyniku dzia³añ wojennych zginê³o ok. 750 ¿o³nierzy argentyñskich i ok. 250 brytyjskich.

10

2.04.1997

Zgromadzenie Narodowe przyjê³o Konstytucjê RP; wesz³a w ¿ycie 17 pa¼dziernika.

85

4.04.1922

Zm. Bruno Pompecki (ur. 1880), historyk literatury, nauczyciel i poeta; (wiersze Weichselrauschen; Verklungene Tage; Heilige Stunden; monografia Literaturgeschichte der Provinz Westpreussen 1772-1915).

75

4.04.1932

Ur. Jerzy Gruza, polski re¿yser telewizyjny, filmowy i teatralny, scenarzysta; w l. 1983-91 dyrektor artystyczny Teatru Muzycznego w Gdyni; (cykle rozrywkowe: Poznajmy siê; Ma³¿eñstwo doskona³e; Kariera; seriale: Wojna domowa; Czterdziestolatek; Tygrysy Europy; filmy: Dziêcio³; Motylem jestem, czyli romans czterdziestolatka; Alicja; musicale: Drugie wej¶cie smoka A. Korzyñskiego; Skrzypek na dachu J. Bocka; My Fair Lady F. Loewe; Jesus Christ Superstar A.L. Webera).

1

4.04.2006

Zm. Jürgen Thorwald, w³a¶c. Heinz Bongartz (ur. 1915), niemiecki pisarz i dziennikarz; (Triumf chirurgów; Pacjenci; Stulecie chirurgów; Stulecie detektywów; Wielka ucieczka; Kruchy dom duszy).

10

5.04.1997

Zm. Allen Ginsberg (ur. 1926), amerykañski poeta, wyraziciel anarchistycznego indywidualizmu i nonkonformizmu amerykañskich beatników; (Skowyt i inne wiersze; Kadysz i inne wiersze; Znajomi z tego ¶wiata).

15

6.04.1992

Zm. Isaak Asimov (ur. 1920), amerykañski pisarz pochodzenia rosyjskiego, biochemik, klasyk powie¶ci science fiction; (Fundacja; Fundacja i Imperium; Druga Fundacja).

60

7.04.1947

Zm. Henry Ford (ur. 1863), amerykañski konstruktor i przemys³owiec, pionier motoryzacji, twórca metody organizacji pracy i zarz±dzania zw. fordyzmem; (Moje ¿ycie i dzie³o).

200

8.04.1807

Ur. Karol Libelt (zm. 1875), polski filozof, dzia³acz polityczny i spo³eczny, prezes Poznañskiego Towarzystwa Przyjació³ Nauk, uczestnik powstania listopadowego; (prace: Samow³adztwo rozumu i objawy filozofii s³owiañskiej; System umnictwa czyli filozofii umys³owej; Estetyka czyli umnictwo piêkne wydane pod wspólnym tytu³em Filozofia i krytyka).

250

9.04.1757

Ur. Wojciech Bogus³awski (zm. 1829) polski aktor, re¿yser i dyrektor teatru, dramatopisarz, twórca sceny narodowej; (Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale; Dzieje Teatru Narodowego).

200

9.04.1807

Napoleon Bonaparte wyda³ dekret ustanawiaj±cy pu³k polskich Szwole¿erów Gwardii.

90

9.04.1917

Ur. Johannes Bobrowski (zm. 1965), niemiecki pisarz; (M³yn Lewina; Litewskie klawikordy; Uczta myszy; Wiersze).

85

9.04.1922

Nast±pi³a unifikacja Wielkopolski i ziemi pomorskiej. Zlikwidowano ministerstwo b. dzielnicy pruskiej w Poznaniu i zamkniêto urzêdy odpowiedzialne za po³±czenie tych ziem.

15

9.04.1992

Zm. Alfred Szklarski (ur. 1912), polski prozaik, autor powie¶ci przygodowych i sensacyjnych; (seria przygód Tomka Wilmowskiego: m.in. Tomek w¶ród kangurów; Przygody Tomka na Czarnym L±dzie; trylogia indiañska: Z³oto Gór Czarnych).

10

9.04.1997

Zm. Hans Georg Siegler, niemiecki prawnik, pisarz, poeta, publicysta; (Wandert ein Storm; Von Danzig aus. Reisewege in Westpreußen, Pommern und Ostpreussen heute; Chronik eines Jahrtausends; Gorycz i s³odycz = Bitter und Süß); ur. 24.05.1920.

90

9.04-3.05.1917

Trwa³y walki w okolicach miasta Arras. Wskutek nieudanej ofensywy brytyjskiej poleg³o ok. 36 tys. ¿o³nierzy.

490

10.04.1517

Ur. Jan Bernard Bonifacio markiz d’Orii zob.: 24.03.1597.

85

10.04.1922

Ur. Henryk Stankiewicz (zm. 2003), pracownik O¶rodka Szkolno-Wychowawczego dla nies³ysz±cych w Wejherowie, inicjator powstania w tym mie¶cie, pierwszej w Polsce szko³y ¶redniej dla nies³ysz±cych, dzia³acz Spo³ecznego Komitetu Opieki nad Mogi³ami Pia¶nicy.

30

11.04.1977

Zm. Jacques Prévert (ur. 1900), francuski poeta i scenarzysta; (Paroles; Histoires; Spectacle; wybór: S³owa; Poezje wybrane; scenariusze i dialogi do filmów: Ludzie za mg³±; Wieczorni go¶cie; Komedianci).

20

11.04.1987

Zm. Erskine Caldwell (ur. 1903), amerykañski pisarz; (Droga tytoniowa; Poletko Pana Boga; S³uga Bo¿y, Jenny; Ch³opiec z Georgii; Klêknij o wschodzie s³oñca).

1

11.04.2006

Zm. Zdzis³aw Pidek (ur. 1954), artysta rze¼biarz, prof. gdañskiej Akademii Sztuk Piêknych, kierownik Pracowni Rze¼by, autor pomnika Holocaustu w Be³¿cu oraz wspó³autor (razem z Andrzejem So³yg±) za³o¿eñ pomnikowych polskich cmentarzy wojennych w Katyniu, Charkowie i Miednoje.

100

12.04.1907

Ur. Juliusz Mowiñski (zm. 1976), organista, nauczyciel muzyki, dyrygent chórów, kompozytor; od 1945 r. zwi±zany z Lêborkiem.

 

13.04

Dzieñ Pamiêci Ofiar Katynia - obchodzony w rocznicê ujawnienia przez Niemców w 1943 informacji o odkryciu w Katyniu masowych grobów oficerów WP, zamordowanych przez NKWD w 1940 r.

210

13.04.1797

Grupa spiskowców ze Zwi±zku Wolnych Polaków, na czele z gimnazjalist± Gottfriedem B. Bartholdym, planowa³a wznieciæ antypruskie powstanie. Spisek zosta³ wykryty, przywódca aresztowany i os±dzony.

90

14.04.1917

Zm. Ludwik Zamenhof (ur. 1859), twórca jêzyka esperanto, lekarz, poliglota; (Jêzyk miêdzynarodowy; Fundamenta krestomatio...). W dn.1-3.08.1927 r. w Wolnym Mie¶cie Gdañsku odby³ siê XIX ¦wiatowy Kongres Esperantystów.

75

15.04.1932

Bibliotece Narodowej, utworzonej w 1928 r., przekazane zosta³y w wieczysty depozyt zbiory Biblioteki Wilanowskiej, ofiarowane narodowi przez hr. Adama Branickiego. Zbiory liczy³y ok. 40 000 woluminów, 19 000 plansz i 700 rêkopisów.

5

15.04.2002

Zm. Szymon Kobyliñski, polski rysownik, karykaturzysta, grafik, scenograf, popularyzator historii i sztuki; (Obserwacje plastyczne; Proch o ¶cianê; Krótka o hymnie, or³ach i barwach gawêda); ur. 22.05.1927.

85

16.04.1922

Zawarty zosta³ radziecko-niemiecki traktat w Rapallo.

80

16.04.1927

Ur. Joseph Ratzinger, od 2005 papie¿ Benedykt XVI, niemiecki teolog katolicki, prof. teologii dogmatycznej i fundamentalnej; uczestniczy³ w obradach Soboru Watykañskiego II; od 1977 arcybiskup Monachium i Freisingu, w l. 1981-2005 przewodniczy³ watykañskiej Kongregacji Nauki Wiary; (Wprowadzenie w chrze¶cijañstwo; Tajemnica Jezusa Chrystusa; Prawda, warto¶ci, w³adza; Moje ¿ycie : wspomnienia z lat 1927-77; encyklika Deus caritas est).

10

16.04.1997

Zm. Roland Topor (ur. 1938), francuski rysownik, malarz i pisarz pochodzenia polskiego, re¿yser filmowy i teatralny, scenograf, aktor; (Chimerczny lokator; Ksiê¿niczka Angina; Cztery ró¿e dla Lucienne; Dziennik paniczny).

80

18.04.1927

Ur. Tadeusz Mazowiecki, polski polityk, publicysta, z wykszta³cenia prawnik, przewodnicz±cy komisji ekspertów Miêdzyzak³adowego Komitetu Strajkowego w Stoczni Gdañskiej, doradca Lecha Wa³êsy, uczestnik negocjacji Okr±g³ego Sto³u, pierwszy po II wojnie ¶wiatowej niekomunistyczny premier rz±du polskiego (VIII 1989 – XII 1990), wspó³za³o¿yciel i przewodnicz±cy Unii Demokratycznej, w l. 1992-95 specjalny sprawozdawca Komisji Praw Cz³owieka ONZ w by³ej Jugos³awii; (Rozdro¿a i warto¶ci; Internowanie; Druga twarz Europy).

70

19.04.1937

Zm. Perr Sigurd Agrell (ur. 1881), szwedzki poeta, badacz run i innych znaków tajemnych, slawista; (Przedrostki postaciowe czasowników polskich; poezje: Solitudo; Hundra och en sonett; Antika kaméer).

50

19.04.1957

Zm. Franciszek Sêdzicki, dziennikarz, publicysta, pisarz i dzia³acz kaszubski; (poezje: Dumki z kaszubskich pól; Wiatr zawia³ od pomorskich stron; Godka o Januszu Skwierku…; Szumia³o nom pol¶ci morze; Jestem Kaszub±; powie¶æ Jaromar; Ilustrowany przewodnik po Gdañsku; Ba¶nie kaszubskie); ur. 11.03.1882.

200

20.04.1807

Ur. Wincenty Pol (zm. 1872), poeta, uczestnik powstania listopadowego, styczniowego i Wiosny Ludów; wspó³pracowa³ z gen. Józefem Bemem w organizowaniu wychod¼stwa; prof. geografii na Uniwersytecie Jagielloñskim. (Pie¶ni Janusza; Historia szewca Jana Kiliñskiego...; Pie¶ñ o ziemi naszej; Obrazy z ¿ycia i podró¿y; Wypadki JPana Benedykta Winnickiego w podró¿y.., Pamiêtniki JPana Winnickiego: Senatorska zgoda; Sejmik jenera³ województwa ruskiego odprawiony 1766 r. w S±dowej Wiszni; Wit Stwosz; Rok my¶liwca; Pamiêtniki)

85

21.04.1922

Ur. Alistair Stuart MacLean zob.: 2.02.1987.

25

21.04.1982

Zm. Halina Rudnicka (ur. 1909), polska powie¶ciopisarka, publicystka, pedagog, autorka ksi±¿ek dla dzieci i m³odzie¿y; (Uczniowie Spartakusa; Ch³opcy ze Starówki; Poln± ¶cie¿k±; Heros w okowach).

 

22.04

¦wiêto Ziemi (Miêdzynarodowy Dzieñ Ziemi) - obchodzone w USA od 1970, w Polsce od 1990.

300

22.04.1707

Ur. Henry Fielding (zm. 1754), angielski pisarz, autor powie¶ci, komedii i pamfletów, publicysta; (Historia ¿ycia Tama Jonesa; Przygody Józefa Andrewsa).

50

22.04.1957

Ur. Donald Tusk, polityk liberalny, z wykszta³cenia historyk, redaktor naczelny “Przegl±du Politycznego”, dzia³acz Kongresu Liberalno-Demokratycznego, wspó³za³o¿yciel Platformy Obywatelskiej, wspó³inicjator i wspó³autor albumów By³ sobie Gdañsk.

20

22.04.1967

Zm. Adolf Polak (ur. 1890), prof. zw., prof. Politechniki Lwowskiej i Gdañskiej, twórca pierwszej maszyny parowej do napêdów okrêtowych, konstruktor okrêtowych silników spalinowych; (Wyk³ad elementów maszyn; Wp³yw sprê¿ysto¶ci na dzia³anie ko³a zamachowego).

30

22.04.1977

Zm. Maria Helena Szpyrkówna (ur. 1893), polska poetka, powie¶ciopisarka, autorka ksi±¿ek dla dzieci i m³odzie¿y, w l. 1946-1956 mieszkanka Sopotu; (poezje: Zwrotki jesienne; S³owo o Gdañsku; Sztychy gdañskie; powie¶ci: Wielki cham; Tajemnica masoñskiego zegara; Powrót na Ba³tyk; wiersze dla dzieci: Miko³ajki – samograjki; Sprawy Dyzia Wszêdziewlizia).

25

22.04.1982

Kierownictwo nad zdelegalizowan± “Solidarno¶ci±” przejê³a Tymczasowa Komisja Koordynacyjna (TKK). W jej sk³ad weszli: Zbigniew Bujak, W³adys³aw Frasyniuk, W³adys³aw Hardek i Bogdan Lis.

 

23.04

¦wiatowy Dzieñ Ksi±¿ki i Praw Autorskich - ustanowiony przez UNESCO w 1997, na wniosek rz±du Hiszpanii i Miêdzynarodowej Unii Wydawców.

85

24.04.1922

W Wolnym Mie¶cie Gdañsku zosta³a utworzona administracja ko¶cielna podleg³a bezpo¶rednio Watykanowi. Stolica Apostolska mianowa³a biskupa ryskiego Edwarda O’Rourke administratorem i uniezale¿ni³a WMG od diecezji che³miñskiej.

65

24.04.1942

Zm. Lucy Maud Montgomery (ur. 1874), kanadyjska pisarka, pisz±ca w jêzyku angielskim, autorka ksi±¿ek dla dzieci i m³odzie¿y; m.in. cykl powie¶ciowy o Ani z Zielonego Wzgórza.

60

24.04.1947

Prezydium Rady Ministrów podjê³o uchwa³ê o rozpoczêciu akcji “Wis³a”, skierowanej przeciwko UPA w Bieszczadach. Zastosowano m.in. przymusowe przesiedlenie na Ziemie Zachodnie kilkuset tysiêcy Ukraiñców, którzy stracili przy tym ca³y swój dobytek.

70

25.04.1937

Zm. Micha³ Drzyma³a, bohater narodowy, który od 1904 do odzyskania niepodleg³o¶ci, nie otrzymawszy pozwolenia na osiedlenie i budowê domu, mieszka³, na swoim gruncie w Podgradowicach, w wozie na ko³ach. “Wóz Drzyma³y” sta³ siê symbolem walki Polaków z germanizacj±; ur. 13.09.1857.

10

27.04.1997

Zm. Piotr Skrzynecki (ur. 1930), animator i konferansjer kabaretu Piwnica pod Baranami w Krakowie; re¿yser i wspó³scenarzysta filmu Dwa pawie na z³otym sznurku; bohater filmów T. Zygad³o Przewodnik i Poca³unki, Piotr Skrzynecki i Przyjaciele.

1

27.04.2006

Zm. Janusz Wolniewicz (ur. 1929), polski prozaik, reporta¿ysta i podró¿nik; (Kursem srebrnych flot; Wachty z trzech oceanów; Archipelag piêciu kumulusów; Eskadra Delfinów; Kierunek wszêdzie, czyli Wêdrówki po ¶cie¿kach Polaków).

75

30.04.1932

Ur. Ryszard Stryjec, artysta grafik zwi±zany z Gdañskiem, redaktor graficzny “Liter”; zajmowa³ siê grafik±, malarstwem, rysunkiem, ceramik±, medalierstwem i ilustracj± ksi±¿kow±; podejmowa³ tematykê marynistyczn± i gdañsk±; w pó¼niejszej twórczo¶ci pojawi³y siê stwory fantastyczne – gryfy, bazyliszki, harpie i syreny; zm. 5.06.1997.

30

30.04.1977

Ukaza³o siê pismo “Opinia”, wydawane przez opozycjê poza zasiêgiem cenzury.

1

30.04.2006

Zm. Marian ¯elazek (ur. 1918), zakonnik, werbista, wiêzieñ obozu koncentracyjnego w Dachau, misjonarz, pracuj±cy od 1950 r. w Indiach, opiekun trêdowatych, propagator idei zbli¿enia kultur, religii i ludzi z ró¿nych warstw spo³ecznych, kandydat do pokojowej nagrody Nobla w 2002 r.

maj

   

300

1.05.1707

Wszed³ w ¿ycie Akt unii (Act of Union), przyjêty na pocz±tku roku przez parlamenty Anglii i Szkocji, na mocy którego powsta³o Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii. Obowi±zuj±ca od 1603 r. angielsko-szkocka unia personalna (wspólny monarcha, osobne parlamenty, regulacje prawne, ekonomiczne, religijne i inne) zosta³a zast±piona przez uniê realn±.

80

1.05.1927

W poopackim pa³acu w Oliwie otwarto placówkê muzealn± pod nazw± “Staatliche Landesmuseum für Danziger Geschichte”. Muzeum zosta³o udostêpnione publiczno¶ci w 1928 r.

60

1.05.1947

Ur. Krzysztof Knittel, polski kompozytor muzyki wspó³czesnej, twórca muzyki elektronicznej, utworów orkiestrowych, kameralnych, solowych, muzyczno-scenicznych, wspó³autor opery Heart Piece.

 

2.05

¦wiêto Flagi Pañstwowej.

150

2.05.1857

Zm. Alfred de Musset (ur. 1810), francuski poeta i pisarz; (cykl poetycki: Noce; komedie: Kaprys Marianny; Nie igra siê z mi³o¶ci±; autobiograficzna powie¶æ: Spowied¼ dzieciêcia wieku; nowele: Dzieje bia³ego kosa; Muszka).

 

3.05

¦wiêto Narodowe Trzeciego Maja.

70

3.05.1937

Og³oszono akt konsolidacji Gminy Polskiej i Zwi±zku Polaków w WMG. Utworzona zosta³a zjednoczona organizacja pod nazw± Gmina Polska Zwi±zek Polaków.

55

3.05.1952

Polska sekcja Radia Wolna Europa rozpoczê³a sta³± emisjê programu; sekcja dzia³a³a ju¿ od VIII 1950 r., jej kierownikiem by³ Jan Nowak-Jeziorañski, zakoñczy³a dzia³alno¶æ w VI 1994 r.

25

3.05.1982

W wielu miastach Polski, m.in. w Warszawie, Gdañsku, Szczecinie, Krakowie, Toruniu, Elbl±gu, Gliwicach i Lublinie, odby³y siê wielotysiêczne manifestacje. W wyniku zaj¶æ ulicznych wiele osób zosta³o rannych, by³y tak¿e ofiary ¶miertelne.

190

4.05.1817

Ur. Florian Ceynowa (zm. 1881), badacz folkloru kaszubskiego, lekarz, jêzykoznawca, nazywany “ojcem literatury kaszubskiej”; (Obrazcy kaszebskago narieczija; Sto frantóvek z po³udnjowëj czê¶cj Pomorza Kaszubskjego...; Skôrb Kaszébskos³ovjnskjè mové).

20

4.05.1987

Zm. Konstanty A. Jeleñski (ur. 1922), polski eseista, krytyk literacki i krytyk sztuki; (Hans Bellmer; Leonor Fini; Jan Lebenstein; Zbiegi okoliczno¶ci).

140

6.05.1867

Ur. W³adys³aw Stanis³aw Reymont, w³a¶c. Stanis³aw W³adys³aw Rejment (zm. 1925), polski powie¶ciopisarz, nowelista, publicysta; laureat literackiej Nagrody Nobla w 1924 r.; (Ch³opi; Ziemia obiecana; Komediantka; Rok 1794).

15

6.05.1992

Zm. Tadeusz Micha³ Kielanowski (ur. 1903), lekarz, kierownik Kliniki Chorób P³uc Akademii Medycznej w Gdañsku, za³o¿yciel pierwszego w Polsce Telefonu Zaufania.

30

7.05.1977

W Krakowie znaleziono zw³oki studenta Uniwersytetu Jagielloñskiego Stanis³awa Pyjasa. Przyjaciele og³osili ¿a³obê polityczn±. Po mszy ¿a³obnej w dn. 15 maja mia³a miejsce wielka demonstracja w Krakowie. Jego ¶mieræ uznano powszechnie za morderstwo polityczne.

 

8.05

Miêdzynarodowy Dzieñ Zwyciêstwa.

 

8.05

Dzieñ Bibliotek i Czytelnictwa.

 

8.05

Miêdzynarodowy Dzieñ Czerwonego Krzy¿a - obchodzony w rocznicê urodzin Henriego Dunanta, szwajcarskiego filantropa, wspó³twórcy Czerwonego Krzy¿a.

85

8.05.1922

W Wolnym Mie¶cie Gdañsku powo³any zosta³ Polski Klub Wio¶larski; z przystani± na Polskim Haku, przy uj¶ciu Mot³awy do Wis³y. W 1926 w³adze WMG zabroni³y klubowi u¿ywania herbu Gdañska na banderze i emblematach. Zast±piono go wizerunkiem korony zygmuntowskiej.

20

9.05.1987

Mia³a miejsce katastrofa samolotu polskich linii lotniczych I£ 62 M “Tadeusz Ko¶ciuszko” w warszawskim Lesie Kabackim; zginê³y 183 osoby.

1

9.05.2006

Zm. Jerzy Ficowski (ur. 1924), polski poeta, prozaik, eseista, badacz twórczo¶ci Brunona Schulza, kultury ¿ydowskiej i romskiej, edytor i t³umacz; ¿o³nierz AK, uczestnik powstania warszawskiego; cz³onek KOR-u; (monografie: Cyganie na polskich drogach; Regiony wielkiej herezji; wiersze: Odczytanie popio³ów; Rodzynki z migda³ami; Zawczas z poniewczasem).

150

10.05.1857

W Indiach wybuch³o powstanie sipajów; zosta³o krwawo st³umione przez Brytyjczyków; trwa³o do 1859 r.

15

10.05.1992

Zm. Andrzej Waligórski (ur. 1926), polski aktor, poeta, satyryk, dziennikarz, twórca kabaretu radiowego “Studio 202”; (Bajeczki Babci Pimpusiowej; Rycerzy trzech).

100

11.05.1907

Ur. Lucyna Krzemieniecka (zm. 1955), polska poetka, autorka utworów dla dzieci; (Bajdy ciotki Adelajdy; Cudowne okulary; Z przygód krasnala Ha³aba³y).

80

11.05.1927

W Los Angeles powsta³a Amerykañska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej (Academy of Motion Picture Arts and Sciences); jej celem by³o popieranie rozwoju sztuki filmowej i nowych rozwi±zañ technicznych. Od 1929 r. przyznaje doroczne nagrody – Oscary.

25

11.05.1982

Zm. Zygmunt Brocki, redaktor, jêzykoznawca, bibliograf, propagator kultury jêzyka polskiego; w 1947 r. przyby³ na Wybrze¿e; zwi±za³ siê z Instytutem Morskim; (Kot i kotwica; Morze na oku; Morze pije rzekê; Pontoniakiem nad morze; Micha³ki z kambuza; Mikrotoponimia gdañskich obszarów dorzecza Wis³y; wspó³autor Nazw miast Pomorza Gdañskiego); ur. 6.01.1922.

 

12.05

Miêdzynarodowy Dzieñ Pielêgniarki

100

12.05.1907

Ur. Katharine Hepburn (zm. 2003), amerykañska aktorka filmowa i teatralna; (role w filmach: Poranna chwa³a; Opowie¶æ filadelfijska; Afrykañska królowa; Zgadnij, kto przyjdzie na obiad; Lew w zimie; Nad Z³otym Stawem).

100

12.05.1907

Ur. Leslie Charteris, w³a¶c. Leslie Charles Bowyer Yin (zm. 1993), amerykañski pisarz urodzony w Singapurze, autor powie¶ci kryminalnych, scenarzysta filmowy, twórca postaci Simona Templera “¦wiêtego”.

85

12.05.1922

Zm. Hugo Conwentz (ur. 1855), dyrektor muzeum przyrodniczego w Zielonej Bramie (Zachodniopruskie Muzeum Prowincjonalne), pionier europejskiej ochrony przyrody, propagator idei parków narodowych, twórca pojêcia “pomnik przyrody”, inicjator rezerwatu w Górkach Wschodnich.

15

12 lub 13.05.1992

Zg. podczas wspinaczki na Kanczendzangê (8585 m n.p.m.) w Himalajach Wanda Rutkiewicz (ur. 1943), alpinistka, z zawodu elektronik; 16.10.1978 r. wesz³a jako trzecia kobieta i pierwsza Europejka na Mount Everest; 23.06.1986 jako pierwsza kobieta zdoby³a K2; (Zdobycie Gasherbrumów; Na jednej linie).

100

13.05.1907

Ur. Daphne du Maurier (zm. 1989), angielska powie¶ciopisarka, autorka opowiadañ, scenariuszy filmowych i biografii; (Ober¿a na pustkowiu; Rebeka; Genera³ w s³u¿bie króla; Moja kuzynka Rachela; Niebieskie soczewki; Nie ogl±daj siê teraz; Dom Nad Wod±; Makabreski; Zatoka Francuza; Moje m³ode lata).

90

13.05.1917

Troje dzieci, pas±cych stado w Cova Da Iria, w parafii Fatima: £ucja (10 lat), Franciszek (9 lat) i Hiacynta (7 lat) po odmówieniu ró¿añca spotka³o siê z “Pani± ja¶niej±ca mocniej ni¿ s³oñce”, trzymaj±c± w rêkach bia³y ró¿aniec. By³ to pocz±tek objawieñ fatimskich (kolejne 6 miesiêcy, ka¿dego 13. ok. 12-tej). Maryja prosi³a dzieci o codzienn± modlitwê ró¿añcow± za pokój dla ¶wiata, koniec wojny i nawrócenie Rosji oraz o nabo¿eñstwo do Jej Niepokalanego Serca. W objawieniach pojawi³a siê m.in. zapowied¼ II wojny ¶wiatowej. Podczas szóstego objawienia wydarzy³ siê wielki cud s³oneczny, nazwany “tañcem s³oñca”, ogl±dany przez 70 000 ¶wiadków. Od 1917 r. przybywaj± do Fatimy tysi±ce pielgrzymów z ca³ego ¶wiata.

70

13.05.1937

Ur. Roger Zelazny (zm. 1995), amerykañski pisarz science fiction i fantasy ; (m.in. Kroniki Amberu).

85

13-14.05.1922

Mia³y miejsce uroczysto¶ci zwi±zane z otwarciem Gimnazjum Polskiego Macierzy Szkolnej w Wolnym Mie¶cie Gdañsku.

60

14.05.1947

Ur. Karin Struck zob.: 6.02.2006.

1

14.05.2006

Zm. Magda Leja (ur. 1935), prozaik, publicystka, autorka s³uchowisk i utworów dla dzieci; (Umiejêtno¶æ krzyku; Histeryczka; Listy do mojego ch³opca; Kot piêciokrotny; Ch³opiec z wie¿owca).

550

15.05.1457

Król Kazimierz Jagielloñczyk nada³ Gdañskowi przywilej, nazywany wielkim. Dokument ten przyczyni³ siê do rozwoju potêgi miasta. Gdañsk otrzyma³ m.in. potwierdzenie wszystkich wcze¶niejszych nadañ terytorialnych, mennicê z prawem bicia srebrnej i z³otej monety z wizerunkiem króla oraz prawo obsadzania wszystkich ¶wieckich i ko¶cielnych urzêdów w mie¶cie, oprócz stanowiska proboszcza ko¶cio³a NMP.

85

15.05.1922

Ur. Franciszek Fenikowski, poeta, powie¶ciopisarz, autor reporta¿y, felietonów (m.in. Pigu³ki ze starej apteki w “G³osie Wybrze¿a”), sztuk lalkowych i widowisk telewizyjnych; w l. 1948-1976 zwi±zany z Gdañskiem i Wybrze¿em; (powie¶ci: Zakrêt piêciu gwizdków; Pier¶cieñ z ³abêdziem; Rêkopis z gospody “Pod £ososiem”; legendy: Okrêt w herbie; Gdañska szkatu³ka; Z³oty str±d; Piernikowe miasto; reporta¿e: Przymorze; U studni czasu; poezje: Ziemia- gwiazda zielona; Noc nie trwa wiecznie); zm. 15.11.1982.

10

15.05. 1997

Zm. Andrzej Drawicz, eseista, krytyk literacki, t³umacz, historyk literatury rosyjskiej, publicysta; (Konstanty Ildefons Ga³czyñski; Konstanty Paustowski; Zaproszenie do podró¿y; Poca³unek na mrozie; Mistrz i diabe³; Spór o Rosjê); ur. 20.05.1932.

10

15.05.1997

Zm. Kazimierz Raepke, ks. katolicki, dzia³acz spo³eczny, mi³o¶nik astronomii i kaszubszczyzny; piewca Kartuz i Gochów; (monografie: Ko¶ció³ dawnej Kartuzji Kaszubskiej w Kartuzach : zarys historii; Z dziejów Kartuzji Kaszubskiej i ko¶cio³a kolegiackiego w Kartuzach; artyku³ O Borzyszkowach – stolicy Kaszub na Gochach); ur. 16.04.1936.

25

16.05.1982

Zm. Jerzy Krzysztoñ (ur. 1931), prozaik, dramatopisarz, autor s³uchowisk i felietonów radiowych; (Opowiadania indyjskie; Krzy¿ Po³udnia; Wielb³±d na stepie; Kamienne niebo; Ob³êd).

70

16.05.1937

Ur. Jan Drze¿d¿on, kaszubski prozaik, ur. w Domatowie na Pomorzu, zwi±zany z Gdañskiem i S³upskiem; (Piêtno Smêtka; Dzwónnik; Kraina Pantalonków; W¶ród ludzi; Poszukiwania; Czerwony dwór; Wspó³czesna literatura kaszubska 1945-1980); zm. 22.08.1992.

10

18.05.1997

Zm. Janusz Soko³owski (ur. 1921), prof. zw., chemik, humanista, pierwszy rektor Uniwersytetu Gdañskiego (w l. 1970-1981); (Budowa azotowych glikozydów; wspó³autor Zarysu teorii chemii organicznej; Teoretycznych podstaw chemii organicznej; Analizy zwi±zków organicznych).

125

20.05.1882

Ur. Sigrid Undset (zm. 1949), powie¶ciopisarka norweska; laureatka literackiej Nagrody Nobla w 1928 r.; (Krystyna córka Lawransa; Olaf, syn Auduna; Krzak gorej±cy).

80

20.05.1927

Ur. Franciszek Macharski, emerytowany biskup, metropolita krakowski od 1978, kardyna³ od 1979 r.

75

20.05.1932

Ur. Andrzej Drawicz zob.: 15.05.1997

80

20-21.05.1927

Odby³ siê pierwszy przelot nad Atlantykiem. P³k Linbergh w ci±gu 33 godzin i 29 minut pokona³ odleg³o¶æ z Long Island do Pary¿a.

80

22.05.1927

Ur. Szymon Kobyliñski zob.: 15.04.2002.

1

22.05.2006

Wybuch³ po¿ar w ko¶ciele ¶w. Katarzyny w Gdañsku. Szybka akcja ratownicza pozwoli³a na uratowanie wie¿y z carillonem i Muzeum Zegarów Wie¿owych oraz wyposa¿enia ¶wi±tyni. Doszczêtnie sp³onê³y dachy. Katastrofê przetrwa³y sklepienia ¶wi±tyni.

300

23.05.1707

Ur. Karol Linneusz, w³a¶c. Carl von Linné (zm. 1778), szwedzki lekarz i przyrodnik, twórca naukowej systematyki ro¶lin i zwierz±t.

1

23.05.2006

Zm. Kazimierz Górski (ur. 1921), selekcjoner reprezentacji Polski w pi³ce no¿nej, prezes Polskiego Zwi±zku Pi³ki No¿nej w l. 1991-1995, a nastêpnie Honorowy Prezes PZPN; zyska³ powszechn± popularno¶æ i uznanie jako trener po sukcesach polskiej reprezentacji w latach 70. XX wieku.

 

24.05

Europejski Dzieñ Parków Narodowych.

550

25.05.1457

Król Kazimierz Jagielloñczyk nada³ Gdañskowi kolejny przywilej, na mocy którego do dotychczasowego herbu miasta – dwóch krzy¿y – dodana zosta³a korona. Miasto otrzyma³o tak¿e wiele uprawnieñ honorowych.

120

25.05.1887

Ur. Francesco Forgione, ojciec Pio (zm. 1968), w³oski kapucyn, obdarzony stygmatami; og³oszony b³ogos³awionym w 1999 r., ¶wiêtym w 2002 r.

70

25.05.1937

W Oliwie zosta³ uprowadzony i zamordowany przez funkcjonariuszy Gdañskiej Policji Politycznej Hans Wiechemann, pose³ do Volkstagu, socjaldemokrata, zwi±zkowiec (ur. 1895); jego zw³oki odnaleziono po kilku tygodniach.

200

26.05.1807

Podpisany zosta³ akt kapitulacji twierdzy w Wis³ouj¶ciu; by³o to ostateczne zdobycie Gdañska przez wojska napoleoñskie, po 76 dniach oblê¿enia. Armia Napoleona dotar³a pod Gdañsk na pocz±tku marca. 10.03 Francuzi unieruchomili gdañskie m³yny, zamykaj±c w Pruszczu Gdañskim dop³yw wody do Raduni. W bitwie o miasto zas³u¿y³y siê oddzia³y polskie pod wodz± gen. Jana Henryka D±browskiego.

100

26.05.1907

Ur. John Wayne, w³a¶c. Marion Michael Morrison (zm. 1979), amerykañski aktor i re¿yser; (Dyli¿ans; Fort Apache; Rio Grande; Jesieñ Cheyennów; Rzeka Czerwona; Rio Bravo; El Dorado; Rewolwerowiec).

130

27.05.1877

Zm. Hiacynt Jackowski (ur. 1805), dzia³acz narodowy i spo³eczny na Pomorzu, cz³onek Towarzystwa Naukowego w Toruniu, cz³onek Ko³a Polskiego w Berlinie, aktywny obroñca praw jêzyka polskiego na forum parlamentarnym, jeden z przywódców powstania styczniowego na Pomorzu; inicjator wielu dzia³añ na rzecz rozwoju polskiego rolnictwa na Pomorzu, m.in. wspó³twórca Tow. Rolniczego dla Ziemi Kaszubskiej w Ko¶cierzynie (1862), Towarzystwa Rolniczego w Starogardzie (1862), Sejmików Gospodarskich (1867), Banku Rolniczo-Przemys³owego w Starogardzie (1871).

80

27.05.1927

Zgodnie z uchwa³± Rady Ministrów RP z dn. 8 marca, sprowadzono do Polski prochy Juliusza S³owackiego i w dn. 28 czerwca z³o¿ono je w krypcie królewskiej na Wawelu.

90

28.05.1917

Ur. Leonid Teliga (zm. 1970), dziennikarz, ¿eglarz, jako pierwszy Polak samotnie op³yn±³ na jachcie “Opty” kulê ziemsk± 1967-1969; (Samotny rejs “Opty”).

75

29.05.1932

W obecno¶ci Marii Curie-Sk³odowskiej i prezydenta Ignacego Mo¶cickiego otwarto w Warszawie Instytut Radowy jej imienia.

50

31.05.1957

Zm. Leopold Staff (ur. 1878), poeta, dramatopisarz i t³umacz; (Sny o potêdze; Ga³±¼ kwitn±ca; U¶miechy godzin; Martwa pogoda; Wiklina).

czerwiec

   

60

06.1947

Ukaza³ siê pierwszy numer “Kultury”, pisma Instytutu Literackiego w Rzymie (nastêpne numery w Pary¿u), zredagowany wspólnie przez Jerzego Giedroycia i Gustawa Herlinga-Grudziñskiego (w opracowaniu graficznym Stanis³awa Gliwy). Bardzo szybko “Kultura” sta³a siê najwa¿niejszym czasopismem emigracji wschodnioeuropejskiej na Zachodzie.

25

1.06.1982

We Wroc³awiu odby³ siê pierwszy publiczny happening “Pomarañczowej Alternatywy”.

25

1.06.1982

Zm. Henryk Worcell, w³a¶c. Tadeusz Kurtyka, (ur. 1909), prozaik, reporta¿ysta; (Zaklête rewiry; Parafianie; Najtrudniejszy jêzyk ¶wiata; Wpisani w Giewont; Pogranicza).

50

2.06.1957

Zm. Marian Des Loges (ur. 1898), bibliotekarz, literaturoznawca i historyk sztuki; w l. 1945–1950 wicedyrektor Biblioteki Miejskiej w Gdañsku; od 06.1950 r. dyrektor Biblioteki G³ównej Politechniki Gdañskiej; za³o¿yciel Gdañskiego Ko³a Zwi±zku Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich oraz Oddzia³u Gdañskiego Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza; propagator odbudowy zabytkowego Gdañska i utworzenia uniwersytetu; wspó³pracownik miesiêcznika “Wiatr od Morza” i dzia³u literackiego Polskiego Radia w Gdañsku.

30

2.06.1977

Zm. Malwina Szczepkowska (ur. 1909), powie¶ciopisarka, autorka s³uchowisk i utworów scenicznych, teatrolog, re¿. teatralny i radiowy; (20 lat teatru na Wybrze¿u; powie¶ci: Dom na prowincji; Schody w górê; Dom chorych dusz; Rêka). Zob.: S³ownik pisarzy Wybrze¿a na: www.wbpg.org.pl

90

3.06.1917

Pañstwa Ententy proklamowa³y w Wersalu zjednoczon± i niepodleg³± Polskê.

80

3.06.1927

Ur. Jerzy Kwiatkowski (zm. 1986), historyk literatury, krytyk literacki; (Klucze do wyobra¼ni; U podstaw liryki Leopolda Staffa; Poezje bez granic; ¦wiat poetycki Juliana Przybosia; Felietony poetyckie; Literatura Dwudziestolecia).

15

3-14.06.1992

W Rio de Janerio odby³a siê konferencja ONZ pod has³em “¦rodowisko i Rozwój”, zwana “Szczytem Ziemi”.

90

4.06.1917

Dekretem prezydenta Francji Raymonda Poincaré zosta³a powo³ana polska armia we Francji (B³êkitna Armia).

90

4.06.1917

Ur. W³odzimierz Fija³kowski (zm. 2003), prof. dr hab. med., ginekolog po³o¿nik, popularyzator naturalnego planowania rodziny, pionier szkó³ rodzenia w Polsce, prekursor badañ nad psychologi± prenataln±, obroñca ¿ycia ludzkiego od poczêcia do naturalnej ¶mierci. Wskutek szykan w³adz, za odmowê dokonywania aborcji, zosta³ w 1974 r. zwolniony z uczelni. Podj±³ wówczas pracê w Przychodni Zdrowia Rodziny, nale¿±cej do Specjalistycznego Zespo³u Opieki Zdrowotnej Matki i Dziecka, gdzie prowadzi³ Szko³ê Rodzenia oraz Gabinet Naturalnej Regulacji Poczêæ. Og³osi³ drukiem ponad 150 prac, dwie monografie naukowe (Biologiczny rytm p³odno¶ci a regulacja urodzin oraz Poród naturalny po przygotowaniu w szkole rodzenia), 26 ksi±¿ek popularyzuj±cych naturalne planowanie rodziny, ponad 1000 artyku³ów popularnonaukowych, drukowanych w pi¶miennictwie krajowym i zagranicznym.

 

5.06

¦wiatowy Dzieñ ¦rodowiska Naturalnego - obchodzony od 1973 na wniosek ONZ.

60

5.06.1947

Na Uniwersytecie Harvarda w Cambridge og³oszony zosta³ amerykañski program pomocy gospodarczej dla Europy po II wojnie ¶wiatowej (Program Odbudowy Europy), tzw. Plan Marshalla. Program wszed³ w ¿ycie na mocy ustawy Kongresu z dn. 2.04.1948 r.; realizowany by³ do 1952 r.

40

5.06.1967

Wskutek wybuchu wojny sze¶ciodniowej (5-11.06.1967) zamkniêty zosta³ Kana³ Sueski. Na Wielkim Jeziorze Gorzkim przez osiem lat by³o uwiêzionych 14 statków, tzw. ¯ó³ta Flota; w tym 2 polskie dziesiêciotysiêczniki: ms “Boles³aw Bierut” i ms “Djakarta”.

10

5.06.1997

Zm. Ryszard Stryjec, artysta grafik zwi±zany z Gdañskiem, redaktor graficzny “Liter”; zajmowa³ siê grafik±, malarstwem, rysunkiem, ceramik±, medalierstwem i ilustracj± ksi±¿kow±; podejmowa³ tematykê marynistyczn± i gdañsk±; w pó¼niejszej twórczo¶ci pojawi³y siê stwory fantastyczne – gryfy, bazyliszki, harpie i syreny; ur. 30.04.1932.

85

6.06.1922

Ur. Jerzy Broszkiewicz (zm. 1993), powie¶ciopisarz, dramaturg i publicysta; (Oczekiwanie; Kszta³t mi³o¶ci; Jonasz i b³azen; Wielka, wiêksza i najwiêksza; Felietony z anteny; Spotkania z muzyk±).

75

6.06.1932 (zgodnie z metryk±, zmienion± w 1944 ur. w 1933)

Ur. Zbigniew Ryszard ¯akiewicz, prozaik, eseista, autor utworów dla dzieci i m³odzie¿y, rusycysta; (powie¶ci: Ród Abaczów; Bia³y karze³; Dolina Hortensji; Wilcze ³±ki; Ciotuleñka; Wilio, w g³êboko¶ciach morza; Gorycz i sól morza; szkice literackie: Ludzie i krajobrazy; Dziennik intymny mego N.N.; Ujrzane, w czasie zatrzymane; utwory dla dzieci i m³odzie¿y: Kraina Sto Pi±tej Tajemnicy; Dwaj dzielni z Plimplañskiego Lasu; Opowie¶ci z Bajkolandii; Latarnia dziadka Utopka). Zob.: S³ownik pisarzy Wybrze¿a na: www.wbpg.org.pl

85

7.06.1922

Ur. Aleksander Krawczuk, historyk, popularyzator antyku; (Gajusz Juliusz Cezar; Cesarz August; Poczet cesarzy rzymskich; Poczet cesarzy bizantyjskich; Kronika Rzymu i Cesarstwa Rzymskiego).

80

7.06.1927

Ur. Tadeusz Chmielewski, re¿yser filmowy; (Ewa chce spaæ; Gdzie jest genera³; Jak rozpêta³em drug± wojnê ¶wiatow±; Wierna rzeka).

550

8.06.1457

Król Kazimierz Jagielloñczyk zaj±³ zamek malborski, przekupuj±c najemników sum± 190 tys. florenów zaleg³ego ¿o³du, niezap³aconego przez krzy¿aków. Mieszczanie wkrótce oddali miasto ponownie krzy¿akom, zamek pozosta³ w rêkach polskich.

80

8.06.1927

Ur. Wiktor Woroszylski (zm. 1996), poeta, prozaik, eseista, autor ksi±¿ek dla dzieci, t³umacz; (Cyryl, gdzie jeste¶? Krótka, ale powie¶æ; Mniejszy szuka Du¿ego; Powrót do kraju: kartki z dziennika, wspomnienia, polemiki, artyku³y; Dziennik internowania; Na kurcz±cym siê skrawku i inne zapiski z kwartalnym opó¼nieniem; Z podró¿y, ze snu, z umierania; Kronika prywatna 1981-1989, z zapisków z rozmaitym opó¼nieniem i innych roztrz±sañ tego czasu u³o¿ona).

30

8.06.1977

Zm. Kazimierz Feliks Kumaniecki (ur. 1905), filolog klasyczny, badacz literatury ³ac.-pol., t³umacz, red. czasopism filologicznych, wspó³za³o¿yciel "Meandra", autor wielu prac z zakresu lit. greckiej i rzymskiej; (Historia kultury staro¿ytnej Grecji i Rzymu; Cyceron i jego wspó³cze¶ni).

80

9.06.1927

Ur. Jerzy Zab³ocki, artysta malarz, grafik, prof. zw., wyk³adowca i w l. 1987-1990 rektor PWSSP (obecnie ASP) w Gdañsku, wspó³twórca “szko³y sopockiej”; w l. 1991-1993 wyk³adowca na Wydziale Sztuk Piêknych Uniwersytetu w Ankarze; projektowa³ scenografie, gobeliny, plakaty, opracowania graficzne katalogów, wystroje urbanistyczne miast; wystawy indywidualne m.in. w Frankfurcie nad Menem, Pradze, Pary¿u, Sztokholmie, Bremie, Tokio, Helsinkach, Lipsku i Ankarze; (cykle: Pejza¿e w³oskie; Pejza¿e zmy¶lone; Ludzie i pejza¿e; Pejza¿e z wyobra¼ni; Pejza¿e z Kuby i Meksyku; Ptaki; ¦wi±tynie; Ludzie Ankary); zm. 20.01.1993.

1

9.06.2006

Zm. Kinga Choszcz (ur. 1973), polska podró¿niczka, gdañszczanka. wspó³autorka ksi±¿ki Prowadzi³ nas los. W pa¼dzierniku 1998 wyruszy³a wraz z Rados³awem Siud± “Chopinem”, w trwaj±c± 5 lat, podró¿ autostopem dooko³a ¶wiata. Za tê wyprawê otrzymali w 2004 r. nagrodê Kolosa. Kinga, kontynuuj±c podró¿, wyruszy³a samotnie, jesieni± 2005 r. do Afryki, gdzie po kilku miesi±cach “wêdrówki”, zmar³a w Akrze (Ghana) na malariê mózgow±.

200

10.06.1807

Wojska napoleoñskie stoczy³y bitwê z armi± sprzymierzonych pod Heilsbergiem (Lidzbarkiem Warmiñskim). Po pocz±tkowych sukcesach Francuzi ponie¶li taktyczn± klêskê. Nadej¶cie kolejnych oddzia³ów da³o im nastêpnego dnia zwyciêstwo. 12.06. Rosjanie wycofali swoje oddzia³y.

1

18.06.2006

Zm. Wies³awa Kwiatkowska (ur. 1936), dziennikarka, autorka ksi±¿ek o Gdyni, dzia³aczka opozycji, dokumentalistka; (Grudzieñ 1970 w Gdyni; Gwiazda mia³e¶ racjê; Grudniowa apokalipsa; wspó³autorka: S± w¶ród nas; Gdyñskich cmentarzy : o twórcach miasta, portu i floty; Encyklopedii Gdyni).

20

11-12.06.1987

W ramach trzeciej pielgrzymki do Polski (w dn. 8-14.06) do Gdañska przyby³ papie¿ Jan Pawe³ II. Spotka³ siê z m³odzie¿± na Westerplatte, w bazylice Mariackiej z chorymi, inwalidami oraz lekarzami i pielêgniarkami, nastêpnie z³o¿y³ kwiaty pod pomnikiem Poleg³ych Stoczniowców. Punktem kulminacyjnym wizyty w Gdañsku by³a msza ¶wiêta na Zaspie dla ok. miliona osób.

70

12.06-23.08.1937

Na Grenlandii przebywa³a pierwsza polska ekspedycja naukowa, kierowana przez prof. Aleksandra Kosibê - glacjologa. W wyprawie brali udzia³ tak¿e: in¿. Stefan Bernadzikiewicz - alpinista, dr Antoni Gawe³ - geolog, mgr Alfred Jahn - geomorfolog, Stanis³aw Siedlecki - meteorolog, dr Rudolf Wilczek – botanik oraz in¿. Antoni Zawadzki - geodeta.

150

12.06.1857

Ur. W³adys³aw Panecki (zm. 1931), lekarz, dzia³acz Polonii gdañskiej, pose³ do Volkstagu w Wolnym Mie¶cie Gdañsku.

10

12.06.1997

Zm. Bu³at Okud¿awa (ur. 1924), rosyjski pisarz, piosenkarz, kompozytor i autor ballad, pie¶ni lirycznych i satyr; (Wiersze i ballady; Jeszcze po¿yjesz; Mersi czyli Przypadki Szypowa; Dziewczyna moich marzeñ).

200

14.06.1807

Napoleon odniós³ zwyciêstwo nad wojskami rosyjskio-pruskimi w bitwie pod Frydlandem.

80

14.06.1927

Zm. Jerome Klapka Jerome (ur. 1859), angielski prozaik, humorysta i dramaturg; (Trzech starszych panów w jednej ³ódce, nie licz±c psa; Z rozmy¶lañ pró¿niaka).

100

15.06.1907

Ur. Karol Kreft (zm. 1995), prawnik, dzia³acz kaszubski, pierwszy powojenny starosta kartuski, bohater reporta¿y i opowie¶ci, autor memoria³ów, wierszy, rozwa¿añ filozoficznych; od koñca lat 50. ¿y³ w legendarnej samotni w zakolu Raduni we wsi Lniska.

90

15.06.1917

Zm. Emilie Hoene (ur. 1825), ostatnia w³a¶cicielka dworu i parku w Orunii. W swoim testamencie odda³a park miastu.

20

15.06.1987

Zm. Marian Mokwa (ur. 1889), polski malarz marynista, podró¿nik i dzia³acz spo³eczny; w ci±gu niemal 80 lat pracy twórczej namalowa³ ok. 9 tysiêcy obrazów olejnych i akwareli oraz tysi±ce rysunków. Od 1918 r. zwi±zany by³ z Sopotem. W latach 1925-27 wydawa³ z w³asnych funduszy czasopismo Fale, miesiêcznik artystyczno-literacki. By³ wspó³za³o¿ycielem i pierwszym prezesem Zwi±zku Artystów Plastyków Nadmorskich oraz Galerii Morskiej w Gdyni. W 1959 r. jako jedyny Polak wzi±³ udzia³ w wystawie marynistycznej w Royal Society oraz Society of British Marina Painters. W 1970 r. otrzyma³ Honorowe Obywatelstwo Ziemi Wejherowskiej, a w 1978 zosta³ “Honorowym Obywatelem Miasta Sopotu”.

20

16.06.1987

Zm. Stanis³aw Bareja (ur. 1929), polski re¿yser i scenarzysta filmowy, aktor; (filmy: ¯ona dla Australijczyka; Poszukiwany-poszukiwana; Nie ma ró¿y bez ognia; Co mi zrobisz, jak mnie z³apiesz; Mi¶; seriale: Alternatywy 4; Zmiennicy).

15

18.06.1992

Uruchomiono pierwsz± sieæ telefonii komórkowej w Polsce. (Centertel NMT-450).

75

19.06.1932

W Gdañsku dosz³o do wielkiej antypolskiej demonstracji. Ulicami przesz³o ponad 10 tys. umundurowanych zwolenników Hitlera.

70

19.06.1937

Zm. James Mathew Barrie (ur. 1860), angielski pisarz, dramaturg i dziennikarz, autor ksi±¿ek dla dzieci; (Przygody Piotrusia Pana; Nieporównany Crichton).

60

19.06.1947

Ur. Salman Rushdie, angielski prozaik i eseista, urodzony w hinduskiej rodzinie muzu³mañskiej; za obrazê islamu i Mahometa w l. 1989-1998 ob³o¿ony fatw±; (Grimus; Dzieci pó³nocy; Szatañskie wersety; Ostatnie westchnienie Maura; Ziemia pod jej stopami; Furia ; Harun i morze opowie¶ci; Wschód, Zachód).

60

19.06.1947

Ukaza³ siê pierwszy numer “G³osu Wybrze¿a : pisma PPR” jako samodzielnej gazety codziennej (w 1946 i na pocz. 1947 “G³os Wybrze¿a” wydawany by³ jako dodatek do “G³osu Ludu”).

185

25.06.1822

Zm. Ernst Theodor Amadeus Hoffmann, w³a¶c. Wilhelm Hoffmann (ur. 1776), niemiecki pisarz, kompozytor i rysownik; (Obrazki fantastyczne w stylu Callota; Bracia Serafioñscy; Historia o dziadku do orzechów i o królu myszy; Diable eliksiry).

10

25.06.1997

Zm. Jacques-Yves Cousteau (ur. 1910), francuski podró¿nik, badacz mórz i oceanów, konstruktor; przystosowa³ kamerê filmow± do zdjêæ podwodnych; prowadzi³ wyprawy badawcze na statku Calypso; autor ok. 90 filmów dokumentalnych; zdobywca Oscara; (¦wiat milczenia; Le monde sans soleil; Podró¿ na koniec ¶wiata).

 

26.06

Miêdzynarodowy Dzieñ Zapobiegania Narkomanii.

 

27.06

¦wiêto Marynarki Wojennej

 

27.06

¦wiatowy Dzieñ Rybo³ówstwa - obchodzony od 1985.

 

27.06

¦wiatowy Dzieñ Walki z Cukrzyc± - obchodzony od 1991.

250

28.06.1757 (wed³ug niektórych ¼róde³ 6.07.1753)

Ur. Jan Pawe³ Woronicz (zm. 1829), poeta, kaznodzieja, jezuita, od 1815 biskup krakowski, od 1828 arcybiskup warszawski i prymas Królestwa Polskiego, wspó³za³o¿yciel Towarzystwa Przyjació³ Nauk; (¦wi±tynia Sybilli; Hymn do Boga; Dzie³a poetyczne wierszem i proz±).

140

28.06.1867

Ur. Luigi Pirandello (zm. 1936), w³oski powie¶ciopisarz, nowelista i dramaturg, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1934 r.; (Tak jest, jak siê pañstwu zdaje; Sze¶æ postaci scenicznych w poszukiwaniu autora; Pierwsza noc; Czarny szal; Koñ na ksiê¿ycu; Cieñ Macieja Pascala).

15

29.06.1992

Do Polski sprowadzono z USA prochy Ignacego Paderewskiego.

85

30.06.1922

Ur. Miron Bia³oszewski (zm. 1983), polski poeta, dramaturg i prozaik; (Pamiêtnik z powstania warszawskiego; Teatr osobny; Donosy rzeczywisto¶ci; Ma³e i wiêksze prozy; “Oho” i inne wiersze).

lipiec

   

10

1.07.1997

Hongkong, zgodnie z deklaracj± brytyjsko-chiñsk±, sta³ siê Specjalnym Regionem Administracyjnym ChRL.

130

2.07.1877

Ur. Hermann Hesse (zm. 1962), niemiecki powie¶ciopisarz, poeta i eseista; laureat literackiej Nagrody Nobla w 1946 r.; (Wilk stepowy; Narcyz i Z³otousty; Gra szklanych paciorków; Moja wina).

80

2.07.1927

W Wilnie ukoronowano koron± papiesk± i koron± Królowej Polski obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej. By³a to uroczysto¶æ najwy¿szej rangi ko¶cielnej i pañstwowej. W koronacji obrazu uczestniczyli: prymas Polski ks. abp August Hlond, biskupi i dostojnicy ¶wieccy z Marsza³kiem Józefem Pi³sudskim i prezydentem Ignacym Mo¶cickim na czele.

80

2.07.1927

Mia³o miejsce oficjalne otwarcie “Kasino-Hotel” w Sopocie (obecnie Grand Hotel).

35

2.07.1972

Zm. Vladimir Nabokov (ur. 1899), rosyjsko-amerykañski prozaik, t³umacz, literaturoznawca, entomolog; odkry³ kilka nowych gatunków motyli; (Prawdziwe ¿ycie Sebastiana Knighta; Lolita; Patrz na te arlekiny; Tamte brzegi; Wyk³ady o literaturze rosyjskiej; Wyk³ady o Don Kichocie).

70

3.07.1937

Ur. Tom Stoppard, w³a¶c. Tomas Straussler, angielski dramaturg, autor scenariuszy filmowych; (Rozenkrantz i Guildenstern nie ¿yj± ; Prawdziwy inspektor Dog; Arkadia; Wynalazek mi³o¶ci; Lekcja muzyki; Faul taktyczny; scenariusze: Imperium s³oñca; Zakochany Szekspir).

60

3.07.1947

Sejm przyj±³ ustawê o odbudowie Warszawy.

200

4.07.1807

Ur. Giuseppe Garibaldi (zm. 1882), w³oski genera³ i rewolucjonista; walczy³ o wyzwolenie i zjednoczenie W³och.

25

4.07.1982

Podniesiono banderê na nowym ¿aglowcu szkolnym “Dar M³odzie¿y”. Pierwszym komendantem zosta³ kpt. ¿. w. mgr Tadeusz Olechnowicz.

400

5.07.1607

Wojska króla Zygmunta III Wazy odnios³y zwyciêstwo nad si³ami rokoszan Miko³aja Zebrzydowskiego w bitwie pod Guzowem.

75

6.07.1932

Zm. Józef Weyssenhoff (ur. 1860), polski powie¶ciopisarz, nowelista, poeta i krytyk; (¯ywot i my¶li Zygmunta Podfilipskiego; Sprawa Do³êgi; Hetmani; Soból i panna).

75

6.07.1932

Zm. Kenneth Grahame (ur. 1859), angielski pisarz; (O czym szumi± wierzby; Wy¶nione dni; Z³oty wiek; Wspomnienia z krainy szczê¶cia).

10

6.07.1997

Zm. Stanis³aw Horno-Pop³awski (ur. 1902), polski rze¼biarz i malarz, w l. 1945-1949 prof. UMK i w l. 1949-1970 Pañstwowej Wy¿szej Szko³y Sztuk Plastycznych w Gdañsku (obecnie ASP), g³ówny projektant rze¼by przy odbudowie gdañskiej starówki; wystawy indywidualne m.in. w Warszawie, Tbilisi, Moskwie, Bydgoszczy, Sopocie i Gdañsku; (tablica pami±tkowa Sarbiewskiego na dziedziñcu uniwersytetu w Wilnie; pos±g Chrystusa w o³tarzu ko¶cio³a w Rudziszkach; Dobry Pasterz przed ko¶cio³em ¶w. Rocha i Praczki w Bia³ymstoku; pomnik Adama Mickiewicza przed Pa³acem Kultury i Sztuki w Warszawie; Stefana ¯eromskiego w Rozewiu; ksi±¿±t pomorskich przed Pa³acem Opatów w Oliwie).

200

7.07.1807

Francja zawar³a w Tyl¿y traktat pokojowy z Rosj±. Porozumienie z Prusami osi±gnê³a w dn. 9.07. Na mocy zawartych traktatów, z ziem II i III zaboru pruskiego utworzono Ksiêstwo Warszawskie z królem saskim Fryderykiem Augustem Wettinem jako panuj±cym.

120

7.07.1887

Ur. Marc Chagall (zm. 1985), francuski malarz, grafik i scenograf; (Skrzypek; Kochankowie w bzach witra¿e katedry w Reims).

15

7.07.1992

Zm. Seweryna Szmaglewska (ur.1916), polski prozaik; (Dymy nad Birkenau; Czarne stopy; Niewinni w Norymberdze).

10

7.07.1997

W Polsce rozpoczê³a siê “powód¼ tysi±clecia”. 20.07. pod wod± znalaz³ siê Wroc³aw. Zniszczeniu uleg³y tak¿e: Opole, K³odzko, Nysa, Racibórz i in. Podobne powodzie nawiedzi³y Niemcy, Austriê i Czechy.

1

8.07.2006

Zm. Juliusz Wiktor Gomulicki (ur. 1909), polski historyk literatury polskiej, eseista, varsavianista i edytor, badacz poezji polskiego o¶wiecenia i twórczo¶ci C.K. Norwida; syn pisarza Wiktora Gomulickiego; (pierwsze pe³ne krytyczne wydanie Pism wszystkich C.K. Norwida w 11 tomach; szkice: Zygzakiem; Aleje czarów: spacery, sylwety, zagadki i zwierzenia literackie; antologie: Ksiêga wierszy polskich XIX wieku; Cztery wieki poezji o Warszawie).

75

9.07.1932

Zm. King Camp Gillette (ur. 1855), Amerykanin, wynalazca maszynki do golenia.

50

10.07.1957

Zm. Szalom Asz (ur. 1880), ¿ydowski prozaik, dramaturg i eseista pisz±cy w jêzyku jidysz; (trylogia Przed potopem; powie¶ci: M±¿ z Nazaretu; Moj¿esz; dramaty: Powrót; Sabataj).

30

10.07.1977

Zm. Bernard Janik (ur. 1904), pedagog, t³umacz, jêzykoznawca, dzia³acz Polonii gdañskiej w Wolnym Mie¶cie Gdañsku; w l. 1945-1948 organizator i pierwszy dyrektor I Pañstwowego Gimnazjum i Liceum w Gdañsku; lektor jêzyka niemieckiego w Wy¿szej Szkole Handlu Morskiego w Sopocie, Wy¿szej Szkole Pedagogicznej, Akademii Medycznej i na Uniwersytecie Gdañskim; inspirator, redaktor i wspó³autor Ksiêgi Pami±tkowej Gimnazjum Polskiego Macierzy Szkolnej w Gdañsku; (Najstarszy tekst prawa morskiego w Gdañsku).

25

10.07–8.09.1982

“Dar M³odzie¿y” odby³ pierwszy rejs i uczestniczy³ w regatach “Operacja ¯agiel 82” na trasie: Rostock, Falmouth, Lizbona, Vigo, Southampton i Bremerhaven, Gdynia.

70

11.07.1937

Zm. George Gershwin (ur. 1898), amerykañski kompozytor i pianista; (B³êkitna rapsodia; Amerykanin w Pary¿u; Uwertura kubañska; Lady; Be Good; Funny Face; opera Porgy i Bess; ko³ysanka Summertime).

20

15.07.1987

Sejm uchwali³ ustawê o rzeczniku praw obywatelskich. Jako pierwsza na ten urz±d zosta³a powo³ana, w dn. 19.11.1987, prof. Ewa £êtowska, prawnik-cywilista.

75

16.07.1932

Z Gdyni wyruszy³a pierwsza polska wyprawa arktyczna. Polacy w³±czyli siê w II Miêdzynarodowy Rok Polarny. Organizatorem wyprawy badawczej na Wyspê Nied¼wiedzi± by³ polski geofizyk, meteorolog i podró¿nik Antoni Boles³aw Dobrowolski. Polsk± stacj± badawcz± kierowa³ Czes³aw Centkiewicz (radiometeorolog); towarzyszyli mu W³adys³aw £ysakowski (geofizyk) i Stanis³aw Siedlecki (meteorolog). Prowadzono badania meteorologiczne wraz z pomiarami natê¿enia promieni s³onecznych, magnetyzmu ziemskiego, zorzy polarnej i elektryczno¶ci atmosferycznej. Wyniki badañ polskich uczonych zosta³y opublikowane w 1935 roku. Wspomnienia Cz. Centkiewicza z tego okresu znalaz³y siê w ksi±¿ce Wyspa mgie³ i wichrów.

75

17.07.1932

Ur. Wojciech Kilar, polski kompozytor (Krzesany; Ko¶cielec; Siwa mg³a; Przygrywka i kolêda; Bogurodzica; Angelus; Exodus; Koncert fortepianowy), twórca muzyki do ponad 100 filmów, m.in.: Sól ziemi czarnej; Per³a w koronie; ¦mieræ jak kromka chleba K. Kutza; Pianista R. Polañskiego; Ziemia obiecana; Pan Tadeusz; Zemsta A. Wajdy; Struktura kryszta³u; Iluminacja; Barwy ochronne K. Zanussiego oraz Darkula F. Coppoli.

80

18.07.1927

Ur. Tadeusz £omnicki zob.: 22.02.1992.

70

18.07.1937

Ur. Jacek Fedorowicz, polski satyryk, aktor, malarz i grafik; wspó³twórca Teatru “Bim-Bom”; (60 minut na godzinê; Dziennik telewizyjny).

125

19.07.1882

Ur. Gustaw Kañski (zm. 1949), kpt. ¿.w., organizator i wyk³adowca Pañstwowej Szko³y Morskiej, kapitan portu w Gdyni; w 1945 r. przyby³ z grup± operacyjn± na Wybrze¿e w celu stworzenia administracji morskiej; do marca 1948 r. pe³ni³ funkcjê inspektora portów i ¿eglugi w G³ównym Urzêdzie Morskim w Gdañsku; (Streszczony kurs morskiej praktyki; Locja; Nawigacja; S³ownik morski).

70

20.07.1937

Zm. Guglielmo Marconi (ur. 1874), w³oski fizyk i in¿ynier, pionier radiotelegrafii, wynalazca radia; laureat Nagrody Nobla w 1909 r.

200

21.07.1807

Gdañsk proklamowano po raz pierwszy Wolnym Miastem.

100

21.07.1907

Ur. Kazimierz Moczarski (zm. 1975), polski dzia³acz polityczny, publicysta; ¿o³nierz AK, uczestnik powstania warszawskiego; w 1945 w sztabie Delegatury Si³ Zbrojnych na Kraj, skazany przez w³adze komunistyczne na karê ¶mierci, zamienion± na do¿ywotnie wiêzienie, w 1949 siedzia³ w jednej celi z likwidatorem warszawskiego getta J. Stroopem; (Rozmowy z katem).

85

22.07.1922 (inne ¼ród³a podaj± 9.11 lub 22.11)

Ur. Józef Mi³obêdzki, kpt. ¿.w., wyk³adowca Polskiej Szko³y Morskiej w Gdyni, t³umacz Josepha Conrada; (Dziennik kongijski Conrada; Stateczno¶æ morskich statków handlowych); zm. 1.08.1997.

60

22.07.1947

Ur. Marcin Wolski, polski pisarz i satyryk; twórca radiowego magazynu satyrycznego 60 minut na godzinê oraz telewizyjnego kabaretu politycznego Polskie ZOO.

240

23.07.1767

Zm. Daniel Gralath (ur. 1708), ³awnik s±du, rajca miejski, burmistrz gdañski, prawnik, przyrodnik, badacz elektryczno¶ci, wspó³za³o¿yciel Towarzystwa Przyrodniczego. Zainicjowa³ powstanie wielkiej alei, wysadzanej lipami holenderskimi, miêdzy Gdañskiem a Wrzeszczem.

50

23.07.1957

Zm. Giuseppe Tomasi di Lampedusa (ur. 1896), w³oski ksi±¿ê, prozaik i eseista; (Lampart; Opowiadania; O Stendhalu).

 

24.07

¦wiêto Policji.

150

24.07.1857

Ur. Henrik Pontoppidan (zm. 1943), duñski pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1917; (cykl powie¶ciowy Ziemia obiecana; zbiór nowel i opowiadañ £askawy chleb).

1

25.07.2006

Zm. Janka Bryl, bia³oruski pisarz, prozaik, eseista i t³umacz; (Patrzeæ na trawê; ¦wiat daleki i bliski; Wartki Niemen; W Zab³ociu ¶wita; Ptuszki i hniozdy; Bajdy dolne; Witra¿e); ur. 4.08.1917.

60

26.07.1947

Prezydent USA, Harry Truman, podpisa³ Deklaracjê o Bezpieczeñstwie Narodowym, na mocy której powsta³a Centralna Agencja Wywiadowcza – CIA.

350

27.07.1657

Zm. Bohdan Zenobi Chmielnicki (ur. 1595), hetman zaporoski, przywódca powstania kozackiego w l. 1648-54 przeciwko Rzeczypospolitej.

90

29.07.1917

Józef Pi³sudski i Kazimierz Sosnkowski, transportowani do Szpandawy, a dalej do twierdzy magdeburskiej, po kilku dniach pobytu w gdañskim wiêzieniu (od. 22.07), opu¶cili Gdañsk.

40

29.07.1967

Zm. Aleksander Wat, w³a¶c. Aleksander Chwat (ur. 1900), poeta i prozaik, wspó³twórca polskiego futuryzmu; (Mój wiek; Bezrobotny Lucyfer; Ciemne ¶wiecid³o; Pisma wybrane).

40

31.07.1967

Ur. Grzegorz Turnau, polski kompozytor, poeta, pianista i piosenkarz; wspó³pracuje z krakowskim kabaretem “Piwnica pod Baranami”; (piosenki: Cichosza; Natê¿enie ¶wiadomo¶ci; Pamiêæ; p³yty: Pod ¶wiat³o; Naprawdê nie dzieje siê nic; To tu, to tam; Ultima).

sierpieñ

   

330

1.08.1677

Król Jan III Sobieski uroczy¶cie wjecha³ do Gdañska. Przebywa³ tutaj z rodzin± i dworem do 8.02.1678 r. W tym czasie zmar³, towarzysz±cy królowi, prymas Polski, ks. biskup Andrzej Olszowski. W swoim testamencie zapisa³ Gdañskowi 80 tys. z³otych na budowê ¶wi±tyni katolickiej. Król doda³ 20 tys. i zleci³ niezw³oczne rozpoczêcie budowy ko¶cio³a; tak powsta³a Kaplica Królewska. W nocy z 8/9.09 Maria Kazimiera (Marysieñka) urodzi³a drugiego syna – Aleksandra. Podczas pobytu w Gdañsku monarcha wielokrotnie odwiedza³ pracowniê Jana Heweliusza, przyzna³ mu do¿ywotni± rentê, zwolni³ z wszelkich op³at z browaru i rozszerzy³ prawa zbytu piwa. Astronom nazwa³ jeden z gwiazdozbiorów “Tarcz± Sobieskiego”.

180

1.08.1827

Po raz pierwszy zap³onê³o ¶wiat³o w budowanej w l. 1806-1826 murowanej latarni na Pó³wyspie Helskim.

60

1.08.1947

Ur. Jacek Kleyff, polski bard, poeta, kompozytor, aktor i malarz; (piosenki: Telewizja; Hu¶tawki; Nie mêcz mnie).

10

1.08.1997

Zm. Józef Mi³obêdzki, kpt. ¿.w., wyk³adowca Polskiej Szko³y Morskiej w Gdyni, t³umacz Josepha Conrada; (Dziennik kongijski Conrada; Stateczno¶æ morskich statków handlowych); ur. 22.07.1922.

80

1-3.08.1927

W Gdañsku odby³ siê XIX ¦wiatowy Kongres Esperantystów

60

2.08.1947

Uroczy¶cie otwarte zosta³y Miêdzynarodowe Targi Gdañskie; odby³y siê w Gdyni i Sopocie.

1

3.08.2006

Zm. Henryk Lenarciak (ur. 1933), opozycjonista, pracownik Stoczni Gdañskiej, legenda Solidarno¶ci, uczestnik wydarzeñ Grudnia ’70 i Sierpnia ’80, wspó³inicjator budowy Pomnika Poleg³ych Stoczniowców w Gdañsku.

90

4.08.1917

Ur. Janka Bryl zob.: 25.07.2006.

25

5.08.1982

Zm. Albin Jan Makowski, dzia³acz kulturalny, kolekcjoner; gromadzi³ materia³y dotycz±ce przesz³o¶ci Pomorza i Chojnic; zbiór liczy³ ponad 4 tys. eksponatów – zabytków archeologicznych, historycznych, etnograficznych, przyrodniczych, ok. 500 archiwaliów, wiele materia³ów prasowych i zdjêæ. Kolekcja, oficjalnie uznana przez Ministerstwo Kultury i Sztuki w 1963 r. za muzeum, po ¶mierci w³a¶ciciela wraz z bibliotek± licz±c± ok. 5 tys. woluminów (ponad 50 starodruków) sta³a siê w³asno¶ci± Chojnic; ur. 23.08.1908.

20

5.08.1987

Zm. Zygmunt Mycielski, polski kompozytor, publicysta, pisarz i krytyk muzyczny, w l. 1960-1968 redaktor naczelny “Ruchu Muzycznego”; hrabia herbu Do³êga; (utwory muzyczne: Szkice symfoniczne; Uwertura ¶l±ska; Fantazja; Koncert fortepianowy; Liturgia sacra; eseje i felietony: Ucieczki z piêciolinii; Notatki o muzyce i muzykach; dzienniki: Niby dziennik; Dziennik 1950-1959); ur. 17.08.1907.

80

6.08.1927

Ur. Andy Warhol, w³a¶c. Andrew Warhola

zob.: 22.02.1987.

1

7.08.2006

Zm. Marian Podkowiñski (ur. 1909), polski dziennikarz i publicysta; (IV Rzesza ro¶nie; W krêgu Hitlera; Gdyby Polska nie by³a uparta; Ró¿e dla Kaina : w krêgu niemieckiej historii).

260

8.08.1747

W Warszawie otwarto dla publiczno¶ci Bibliotekê Za³uskich, pierwsz± polsk± bibliotekê narodow±, jedn± z pierwszych bibliotek publicznych na ¶wiecie. W l. 1747-1794 mie¶ci³a siê w Pa³acu Dani³owiczowskim. Ufundowana zosta³a przez braci – biskupów Andrzeja Stanis³awa i Józefa Andrzeja Za³uskich. Od 1780 r. biblioteka otrzymywa³a egzemplarz obowi±zkowy druków z terenu Rzeczypospolitej.

100

9.08.1907

Zakoñczy³ siê pierwszy obóz skautowy na wyspie Brownsea. Wydarzenie to uwa¿a siê za pocz±tek skautingu.

65

9.08.1942

Zm. w obozie zag³ady w Auschwitz Edith Stein, ¶w. Teresa Benedykta od Krzy¿a (ur. 1891), niemiecki filozof i teolog pochodzenia ¿ydowskiego, karmelitanka, kanonizowana w 1998 r.; (Fenomenologia Husserla a filozofia ¶w. Tomasza z Akwinu; Byt skoñczony a byt wieczny; Wiedza krzy¿a : studium o ¶w. Janie od Krzy¿a; Spór o prawdê istnienia : listy Edith Stein do Romana Ingardena; Twierdza duchowa; Kobieta – jej zadanie wed³ug natury i ³aski).

20

11.08.1987

Zm. Stanis³aw Marczak-Oborski (ur. 1921), polski historyk teatru, krytyk teatralny; (Teatr czasu wojny : polskie ¿ycie teatralne w latach II wojny ¶wiatowej 1939-1945; ¯ycie teatralne w latach 1944-1964 : kierunki rozwojowe; Teatr w Polsce 1918-1939 : wielkie o¶rodki; Obszary teatru : studia i szkice; wspó³autor i redaktor Przewodnika teatralnego).

 

12.08

Miêdzynarodowy Dzieñ M³odzie¿y – obchodzony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ od 2000 r.

80

13.08.1927

Zm. James Oliver Curwood (ur. 1878), amerykañski pisarz i dziennikarz, autor powie¶ci przygodowych o ¿yciu zwierz±t, Indian i traperów ; (Szara Wilczyca; Bari, syn Szarej Wilczycy; W³adca skalnej doliny; £owcy wilków; £owcy z³ota; W³óczêgi pó³nocy)

25

13.08.1982

Zm. Adam Wa¿yk, polski poeta, prozaik, eseista, t³umacz; (Semafory; Poemat dla doros³ych; Esej o wierszu; Gra i do¶wiadczenie); ur. 29.10.1905.

170

14.08.1837

Ur. Johannes Trojan (zm. 1915), niemiecki pisarz i dziennikarz urodzony w Gdañsku; (Das Wustrower Königsschießen; Zwei Monat Festung; Berliner Bilder; Aus Wald und Heide; Aus Natur und Haus; Aus dem Reich der Flora; Erinnerungen; Fahrten und Wanderungen).

140

14.08.1867

Ur. John Galsworthy (zm. 1933), angielski powie¶ciopisarz i dramaturg; laureat literackiej Nagrody Nobla w 1932; (Saga rodu Forsytów; Nowoczesna komedia; Koniec rozdzia³u).

90

15.08.1917

W Lozannie zosta³ za³o¿ony Komitet Narodowy Polski, z siedzib± w Pary¿u; dzia³a³ w l. 1917-1919. W¶ród za³o¿ycieli byli: Roman Dmowski, Ignacy Paderewski, Erazm Piltz i Maurycy Zamoyski. KNP prowadzi³ politykê zagraniczn± odradzaj±cego siê pañstwa polskiego i organizowa³ Armiê Polsk± we Francji. Zosta³ uznany przez rz±dy Francji, Wielkiej Brytanii, W³och i USA. Rozwi±za³ siê po powstaniu w dn. 16.01.1919 r. rz±du Ignacego Paderewskiego.

85

15.08.1922

W domu ¶w. Józefa przy ul. Garncarskiej odby³o siê spotkanie za³o¿ycielskie pierwszego polskiego klubu sportowego w Gdañsku. W³adze WMG nie zaakceptowa³y nazwy “Polonia”; w zamian wybrano nazwê “Gedania”.

60

15.08.1947

Zm. Stefan Stanis³aw Michalak (ur. 1909), lekarz, biochemik, przed wojn± pe³ni³ m.in. funkcjê lekarza okrêtowego na statkach: “Warszawa”, “Dar Pomorza”, “Pi³sudski” i “Batory”, lekarza Syndykatu Emigracyjnego, Pañstwowej Szko³y Morskiej oraz portowego w Gdyni; od 1945 r. dyrektor i naczelny lekarz Szpitala Miejskiego w Gdañsku, organizator morskiej s³u¿by zdrowia w ramach Portowego Urzêdu Morskiego w Gdañsku; zg. w pobli¿u Jastrzêbiej Góry, ratuj±c ton±cego kolegê.

30

16.08.1977

Zm. Elvis Presley (ur. 1935), amerykañski piosenkarz, “król” rock and rolla, wywar³ ogromny wp³yw na muzykê rozrywkow±, przyczyni³ siê do narodzin nowej kultury m³odzie¿owej.

100

17.08.1907

Ur. Zygmunt Mycielski zob.: 5.08.1987.

75

17.08.1932

Ur. V.S. Naipaul, w³a¶c. Vidiadhar Surajprasad Naipul, angielski pisarz, z pochodzenia Hindus; laureat literackiej Nagrody Nobla w 2001; (Marionetki; W wolnym kraju; Partyzanci; Zakrêt rzeki; Utrata Eldorado; A Way in the World).

20

17.08.1987

Zm. Rudolf Hess (ur. 1894), niemiecki polityk nazistowski, bliski wspó³pracownik Adolfa Hitlera; w 1946 r. skazany przez Miêdzynarodowy Trybuna³ Wojskowy w Norymberdze na do¿ywocie.

70

18.08.1937

Ur. Edward Stachura (zm. 1979), polski poeta, prozaik i t³umacz; (Siekierezada albo Zima le¶nych ludzi; Siê; Wszystko jest poezja; Fabula rasa : rzecz o egoizmie).

30

18.08.1977

Zm. Kazimierz Dêbnicki (ur. 1900), lekarz chirurg, prof. zw.; w l. 1941-1946 ordynator chirurgii w szpitalach wojennych w Anglii; w 1947 r. powróci³ do Polski; od 1948 r. zwi±zany z Akademi± Lekarsk± (obecnie Medyczn±) w Gdañsku; rozwin±³ w Polsce Pó³nocnej nowoczesn± anestezjologiê, torakochirurgiê, angio- i kardiochirurgiê.

40

19.08.1967

Zm. Franciszka Majkowska, hafciarka, nauczycielka, dzia³aczka spo³eczna, twórczyni wejherowskiej szko³y haftu, wspó³organizatorka Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego w Sopocie; ur. 9.10.1882.

5

19.08.2002

Zg. Marek Kotañski (ur. 1942), polski psycholog terapeuta, wspó³twórca Ruchu Anonimowych Alkoholików; za³o¿yciel i przewodnicz±cy stowarzyszenia Monar, Stowarzyszenia Solidarni-Plus oraz Ruchu Czystych Serc; stworzy³ podstawy systemu leczenia osób uzale¿nionych od narkotyków; (Ty zarazi³e¶ ich narkomani±; Sprzeda³em siê ludziom).

60

20.08.1947

Zakoñczy³ siê proces norymberski lekarzy oskar¿onych o ludobójstwo.

80

21.08.1927

Ur. Zbigniew Szymañski, poeta, urodzony w Wilnie, od 1945 r. zwi±zany z Wybrze¿em; (Wiersze gdañskie; Nios±cy ¶wiat³o; Gdañsk; Pie¶ñ o ziemi kaszubskiej; Opowie¶ci gdañskich zegarów; Taka mi siê przy¶ni³a¶...)

15

22.08.1992

Zm. Jan Drze¿d¿on zob. 16.05.1937

60

25.08.1947

Zm. Kazimierz ¦liwkowski (ur. 1889), poeta i prozaik; w l. 1930-1933 mieszka³ w Gdyni; wspó³organizator i pierwszy prezes Zwi±zku Literatów Polskich na Kaszubach, wydawca i redaktor dwutygodnika “Opowie¶ci Morskich Fal”; Feliks Nowowiejski skomponowa³ muzykê do jego wiersza pt. Rozumiem te fale; (poezje: Morze i Przymorze; opowiadania: Polak z Ameryki; Odrodzenie).

5

25.08.2002

Zm. Karolina Lanckoroñska (ur. 1898), historyk sztuki, wybitna dzia³aczka Polonii we W³oszech, wspó³inicjatorka za³o¿enia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. W 1960 r. za³o¿y³a Fundusz im. Karola Lanckoroñskiego (od 1967 pod nazw± Fundacja Lanckoroñskich z Brzezia z siedzib± w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspieraj±cy polskie instytucje emigracyjne (m.in. Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Pary¿u) i krajowe (g³ównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (m.in. stypendia dla polskich naukowców przygotowuj±cych rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem). W 1994 r. ofiarowa³a ok. 300 dzie³ sztuki i dokumenty archiwalne do zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie, Uniwersytetu Jagielloñskiego i zamku na Wawelu.

40

26.08.1967

Zm. Marian Walentynowicz (ur. 1896), polski grafik, architekt, autor ilustracji ksi±¿ek dla dzieci (Przygody Kozio³ka Mato³ka i Awantury i wybryki ma³ej ma³pki Fiki-Miki K. Makuszyñskiego), karykaturzysta, korespondent wojenny (Wojna bez patosu).

5

26.08-4.09.2002

W Johannesburgu odby³ siê ¦wiatowy Szczyt na temat Zrównowa¿onego Rozwoju, zwany “Szczytem Rio + 10”.

85

27.08.1922

Powsta³ Zwi±zek Polaków w Niemczech, zarejestrowany w dn. 3.12. By³a to organizacja polonijna w Niemczech, z g³ówn± siedzib± w Berlinie (do 1939). Zwi±zek reprezentowa³ Polaków - obywateli Niemiec i polskie stowarzyszenia wobec w³adz niemieckich. D±¿y³ do zdobycia pe³nych praw mniejszo¶ci narodowej dla Polaków i ich obrony we wszystkich dziedzinach ¿ycia spo³ecznego. W 1933 r. jako symbol Zwi±zku przyjêto znak Rod³a. Autork± znaku by³a Janina K³opotowska, absolwentka Kunstakademie w Berlinie i ASP w Warszawie. Pomys³ wyboru Wis³y, jako symbolu polsko¶ci i wierno¶ci oraz zaznaczenia Krakowa, jako kolebki kultury polskiej, powsta³ po wyborach do parlamentu Rzeszy, na naradzie dzia³aczy zwi±zku, w dn. 8.11.1932 r.

50

28.08.1957

Andrzej Urbañczyk, polski ¿eglarz i pisarz (ur. 1936), wyruszy³ z £eby na tratwie Nord w pierwszy samotny rejs. Po kilkunastu dniach ¿eglugi wyl±dowa³ na wysepce Lilla Karlsö u wybrze¿y Szwecji.

75

29.08.1932

Por. Franciszek ¯wirko i in¿. Stanis³aw Wigura zdobyli pierwsz± nagrodê w miêdzynarodowych zawodach lotniczych III Challenge Samolotów Turystycznych w Berlinie.

50

29.08.1957

Ur. Grzegorz Ciechowski, polski kompozytor, wokalista, instrumentalista, flecista, producent; urodzony w Tczewie; jako wokalista i twórca niemal ca³ego repertuaru grupy przyczyni³ siê do sukcesu Republiki; (m.in. albumy: Nowe sytuacje; Nieustanne tango); od 1986 (po rozpadzie Republiki) wystêpowa³ jako Obywatel G.C.; (Obywatel G.C.; Tak, tak!); zm. 22.12.2001. W Tczewie odbywa siê od 2002 r. “In Memoriam” – Festiwal Grzegorza Ciechowskiego.

 

31.08

Dzieñ Wolno¶ci i Solidarno¶ci – uchwalony w 2005 przez Sejm RP oraz Parlament Europejski.

140

31.08.1867

Zm. Charles Baudelaire (ur. 1821), francuski poeta i krytyk; (Kwiaty z³a; Sztuka romantyczna; Malarz ¿ycia nowoczesnego; Paryski spleen : poematy proz±; O sztuce : szkice krytyczne).

20

31.08.1987

Zm. Edmund Rabowicz, dr hab., historyk literatury okresu o¶wiecenia, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Gdañskiego; (Literatura okoliczno¶ciowa polskiego O¶wiecenia; Gdañska literatura ulotna w latach “potopu” szwedzkiego 1655-1660; Józef Wybicki – literat; Krasicki w Gdañsku); ur. 6.01.1928.

wrzesieñ

   

 

1.09

¦wiatowy Dzieñ Pokoju.

70

1.09.1937

Stolica Apostolska uzna³a groby wawelskie za nienaruszalne. W³adzom ko¶cielnym przyzna³a prawo dokonywania zmian tylko w porozumieniu z prezydentem RP. Decyzja ta zosta³a podjêta w zwi±zku z konfliktem wywo³anym przeniesieniem trumny z cia³em Marsza³ka Józefa Pi³sudskiego. Arcybiskup krakowski ks. Adam Sapieha zarz±dzi³ w dn. 23.06, bez zgody prezydenta RP, przeniesienie trumny z krypty ¶w. Leonarda do krypty wie¿y Srebrnych Dzwonów. 20.07 zosta³a zwo³ana nadzwyczajna sesja Sejmu w tej sprawie. Prezydent ostatecznie przyj±³ wyja¶nienia arcybiskupa i konflikt zosta³ za¿egnany.

25

1.09.1982

Zm. W³adys³aw Gomu³ka “Wies³aw” (ur. 1905), polski dzia³acz komunistyczny, polityk, I sekretarz KC PZPR (1956–1970); (Pamiêtniki).

70

2.09.1937

Zm. Pierre de Coubertin (ur. 1863), francuski historyk i pedagog, inicjator nowo¿ytnych igrzysk olimpijskich.

75

3.09.1932

Ur. Stanis³aw Michalski, polski aktor, od 1955 r. zwi±zany z Teatrem “Wybrze¿e” w Gdañsku, w l. 1982-1987 kierownik artystyczny, w l. 1987-1993 dyrektor naczelny, w l. 1987-1991 tak¿e artystyczny.

30

3.09.1977

Zm. Klemens Derc (ur. 1900), nauczyciel, organizator teatru amatorskiego, dzia³acz kaszubski, wspó³za³o¿yciel Zrzeszenia Kaszubskiego, autor scenariuszy teatralnych, szkiców, wspomnieñ i wierszy; po wojnie zamieszka³ w Wejherowie; (Zbiór wiadomo¶ci o tañcach polskich; sztuki: ¯o³nierzyki, ¿o³nierzyki; Zarêczyny na manewrach; szkice: Wejherowo i okolice; Jakub Wejher i jego fundacje; monografie: Matka Boska Swarzewska cudami s³yn±ca; S³uga Bo¿y Ks. Biskup Konstantyn Dominik).

100

4.09.1907

Zm. Edvard Hagerup Grieg (ur. 1843), pianista, dyrygent i kompozytor norweski; twórca Koncertu fortepianowego a-moll, 2 suit do Petera Gynta H. Ibsena, Suity z czasów Holberga, utworów fortepianowych oraz ponad 140 pie¶ni solowych.

150

5.09.1857

Ur. Konstantin Cio³kowski (zm. 1935), rosyjski wynalazca i twórca teorii lotu rakiet, syn polskiego zes³añca.

150

5.09.1857

Zm. Auguste Comte (ur. 1798), francuski filozof, socjolog i pisarz polityczny; (Rozprawa o duchu filozofii pozytywnej).

10

5.09.1997

Zm. Matka Teresa z Kalkuty, b³., w³a¶c. Agnes Ganxhe Bojaxhiu (ur. 1910), indyjska zakonnica i misjonarka pochodzenia albañskiego, za³o¿ycielka Zgromadzenia Sióstr Misjonarek Mi³o¶ci, laureatka pokojowej Nagrody Nobla w 1979 r.; (Droga mi³o¶ci; Mi³o¶æ - owoc, który dojrzewa w ka¿dym czasie; prosta droga).

250

6.09.1757

Ur. Marie Joseph de La Fayette (zm. 1834), francuski gen. i polityk, uczestnik wojny o niepodleg³o¶æ Stanów Zjednoczonych, inicjator Deklaracji praw cz³owieka i obywatela.

140

7.09.1867

Ur. Maria Curie-Sk³odowska (zm. 1934), wspó³twórczyni nauki o promieniotwórczo¶ci, fizyk i chemik, laureatka Nagrody Nobla w 1903 i 1911 r. W dn. 29.05.1932 w obecno¶ci Marii Curie-Sk³odowskiej i prezydenta Ignacego Mo¶cickiego otwarto w Warszawie Instytut Radowy jej imienia.

 

8.09

Miêdzynarodowy Dzieñ Walki z Analfabetyzmem - ustanowiony przez UNESCO w 1965.

90

8.09.1917

Ur. Andrzej K³opotowski (zm. 2004), komandor, ostatni dowódca okrêtu Rzeczypospolitej w II wojnie ¶wiatowej; w czasie wojny oficer ORP “B³yskawica” i ORP “Wilk”, zastêpca dowódcy ORP “Sokó³” i dowódca ORP “Dzik”; bohater ataku na Navarino; wyk³adowca broni podwodnej w Szkole Podchor±¿ych MW w Anglii; po wojnie konsultant rz±du Malty ds. stosunków handlowych z Polsk±; od 1991 r. w Polsce; (Moja wojna).

50

10.09.1957

Ur. Pawe³ Huelle, polski prozaik, poeta, dramaturg i krytyk literacki; (powie¶ci Weiser Dawidek; Mercedes-Benz : z listów do Hrabala; Castorp; Ostatnia wieczerza; opowiadania: Opowiadania na czas przeprowadzki; Pierwsza mi³o¶æ i inne opowiadania; eseje i felietony: Inne historie; sztuki teatralne: Kto mówi o czekaniu; Srebrny deszcz; Pod dêbami; poezje: Wiersze).

75

11.09.1932

Ur. Jerzy Afanasjew, polski poeta, prozaik, wspó³za³o¿yciel teatru studenckiego “Bim Bom” w Gdañsku, kierownik artystyczny, re¿yser i aktor teatru “Cyrku Rodziny Afanasjeff”; (Radosna twórczo¶æ; Szklarz wieczno¶ci; Poczta Afanasjewa; Miasto chleba : miniatury poetyckie); zm. 26.09.1991.

75

11.09.1932

Franciszek ¯wirko i Stanis³aw Wigura zginêli w katastrofie lotniczej na Zaolziu.

70

11.09.1937

Ur. Tomas Venclova, litewski poeta, t³umacz i krytyk literacki; (Siedem wierszy; Sze¶æ wierszy; Rozmowa w zimie; Aleksander Wat : obrazoburca; Kszta³ty nadziei).

30

12.09.1977

Zm. Robert Lowell, Jr. zob.: 1.03.1917

150

13.09.1857

Ur. Micha³ Drzyma³a zob.: 25.04.1937

15

13.09.1992

Zm. Edwin Rozenkranz, historyk pañstwa i prawa, numizmatyk, prof. zw. Uniwersytetu Gdañskiego; (Pocz±tki i ustrój miast Pomorza Gdañskiego do schy³ku XIV stulecia; Geneza prawa miejskiego w Europie; Napoleoñskie Wolne Miasto Gdañsk : ustrój, prawo, administracja; Gdañska archeologia prawna); ur. 2.06.1925.

1

15.09.2006

Zm. Oriana Fallaci (ur. 1929), w³oska dziennikarka, publicystka i pisarka. Od 1956 r. jako korespondentka, relacjonowa³a niemal wszystkie ¶wiatowe konflikty zbrojne. Publikowa³a m.in. w: “Spectatorze”, “Corriere della Sera”, “New York Times”, “Time”, “Wall Street Journal” i “Washington Post”. Otrzyma³a nagrodê dziennikarsk± im. ¶w. Wincentego w 1971 i 1979 r., literack± Uniwersytetu Columbia w Chicago w 1993 r. oraz Or³a Jana Karskiego w 2006 za “niez³omn± pasjê i odwagê mówienia prawdy o czasach, którym daje ¶wiadectwo”; (Niepotrzebna p³eæ; Penelopa na wojnie; Wywiad z histori±; List do nienarodzonego dziecka; Cz³owiek; Inszallah; W¶ciek³o¶æ i duma; Si³a rozumu; Wywiad z sob± sam±).

75

16.09.1932

Ur. Anna Martuszewska, polski historyk i teoretyk literatury; po 1945 r. zamieszka³a w Gdañsku, obecnie w Sopocie; od 1971 r. zwi±zana z Instytutem Filologii Polskiej UG; (Pozycja narratora w powie¶ciach tendencyjnych Elizy Orzeszkowej; Poetyka polskiej powie¶ci dojrza³ego realizmu; Powie¶æ i prawdopodobieñstwo; Trylogia Henryka Sienkiewicza).

30

16.09.1977

Zm. Maria Callas (ur. 1923), s³ynna amerykañska ¶piewaczka operowa, zwana primadonn± stulecia.

 

17.09

Dzieñ Sybiraka.

10

18.09.1997

Zm. Edmund Falkowski (ur. 1924), nauczyciel, harcerz i dzia³acz spo³eczny zwi±zany ze Starogardem Gdañskim, wspó³twórca “Zapisków Kociewskich”, wspó³za³ozyciel i prezes w l. 1983-1997 Towarzystwa Mi³o¶ników Ziemi Kociewskiej.

90

19.09.1917

Ur. Andrzej Mi³osz, polski dziennikarz, publicysta, t³umacz, re¿yser filmów dokumentalnych, autor audycji i s³uchowisk radiowych; brat Czes³awa Mi³osza; (wspó³autor: U¶miech bez parand¿y : z reporterskich wêdrówek po radzieckiej Azji ¦rodkowej; Kaukaz; filmy: Na gruzach dawnych kultur; Ludzie z Nordu; Krwi± i rymem; Wizy ¿ycia - czyli japoñski szlak z litewskiej pu³apki; Takie ze mnie dziwad³o; Henio; Pogrom; Przy¶ni³ mi siê sen powrotu; Wilno Mi³osza); zm. 21.09.2002.

175

21.09.1832

Zm. Walter Scott (ur. 1771), szkocki i angielski poeta i powie¶ciopisarz: (Pie¶ñ ostatniego barda; Pani jeziora; Waverley; Rob Roy; Wiezienie w Edynburgu; Narzeczona z Lammermooru; Ivanhoe).

75

21.09.1932

Polska zawar³a umowê z w³osk± firm± Fiat na licencyjn± produkcjê ciê¿arówek i samochodów osobowych. W Polsce wytwarzane by³y: samochody osobowe Polski Fiat 508 i ciê¿arówki Polski Fiat 621 o ³adowno¶ci 2500 kg, z silnikiem 6-cylindrowym.

60

21.09.1947

Ur. Stephen King, amerykañski pisarz, autor horrorów, thrillerów, opowiadañ, scenariuszy filmowych; (L¶nienie; Misery; Carrie; Miasteczko Salem; Skazani na Shawshank).

5

21.09.2002

Zm. Andrzej Mi³osz zob.: 19.09.1917

 

22.09

Europejski Dzieñ bez Samochodu.

85

23.09.1922

Uchwa³a Sejmu R.P. w sprawie budowy portu gdyñskiego.

60

23.09.1947

Ur. Jerzy Popie³uszko, ksi±dz, kapelan Solidarno¶ci, s³uga Bo¿y, zamordowany przez funkcjonariuszy S³u¿by Bezpieczeñstwa w dn. 19.10.1984 r.; (Ku wolno¶ci wyswobodzi³ nas Chrystus : homilie, wywiady, s³owo ostatnie; Cena mi³o¶ci ojczyzny; Kazania patriotyczne).

80

25.09.1927

We Wrzeszczu oddano do u¿ytku nowo wybudowan± synagogê. W 1938 r. ¶wi±tynia zosta³a zdemolowana przez hitlerowców i gmina sprzeda³a ja miastu. Po wojnie mie¶ci³a siê tutaj szko³a muzyczna. Obecnie budynek powróci³ w rêce gminy ¿ydowskiej i pe³ni funkcjê synagogi.

60

26.09.1947

Zm. Hugh Lofting (ur. 1886), amerykañski pisarz i ilustrator, autor ksi±¿ek dla dzieci; (Doktor Dolittle i jego zwierzêta; Podró¿e doktora Dolittle).

 

27.09

Dzieñ Podziemnego Pañstwa Polskiego.

 

27.09

Miêdzynarodowy Dzieñ Turystyki

65

27.09.1942

Zawi±zany zosta³ Tymczasowy Komitet Pomocy ¯ydom im. Konrada ¯egoty, podlegaj±cy Delegaturze Rz±du. Inicjatork± i przewodnicz±c± by³a Zofia Kossak-Szatkowska. Komitet przekszta³ci³ siê w Radê Pomocy ¯ydom (kryptonim “¯egota”).

 

28.09

¦wiatowy Dzieñ Morza.

20

28.09.1987

Zm. Roman Brandstaetter, polski poeta, dramatopisarz, prozaik, publicysta, t³umacz; (Powrót syna marnotrawnego; Jezus z Nazarethu; Kr±g biblijny; Psa³terz; Pie¶ñ nad Pie¶niami); ur. 3.01.1906.

260

29.09.1747

Ur. Józef Wybicki zob.: 10.03.1822.

170

29.09.1837

Ur. Micha³ Ba³ucki (zm. 1901), polski komediopisarz, prozaik, poeta i publicysta, autor wiersza Dla chleba, znanego pt. Góralu, czy ci nie ¿al; (komedie: Radcy pana radcy; Dom otwarty; Grube ryby; powie¶æ Pan burmistrz z Pipidówki).

40

29.09.1967

Zm. Carson McCullers, w³a¶c. Lula C. Smith

zob.: 19.02.1917.

70

30.09.1937

Ur. Jurek Becker (zm. 1998), niemiecki powie¶ciopisarz i scenarzysta filmowy i telewizyjny; (Jakub £garz; Oszukiwa³em w³adzê).

pa¼dziernik

   

10

10.1997

Pierwsza edycja Nagrody literackiej Nike; nagrodzono “Widnokr±g” Wies³awa My¶liwskiego.

 

1. sobota i niedz.10

¦wiatowy Dzieñ Ptaków.

 

1.10

Miêdzynarodowy Dzieñ Muzyki.

 

1.10

Miêdzynarodowy Dzieñ Ludzi Starszych - obchodzony od 1991.

75

1.10.1932

Na wodach Kattegatu, wskutek kolizji z jednostk± fiñsk±, zaton±³ polski statek “Niemen”; za³oga ocala³a.

 

2.10

¦wiatowy Dzieñ Wegetarianizmu.

10

2.10.1997

Zm. Eugeniusz Sieñkowski (ur. 1924), prof. dr hab. nauk medycznych, lekarz chirurg, historyk medycyny, wyk³adowca Akademii Medycznej w Gdañsku; (Zarys dziejów chirurgii polskiej; Dzieje Akademii Medycznej w Gdañsku 1945-1995; wspó³autor Historii medycyny).

125

3.10.1882

Ur. Karol Szymanowski zob.: 29.03.1937

10

3.10.1997

Rozpoczê³a nadawanie telewizyjna stacja TVN. Jej prezesem zosta³ Mariusz Walter.

 

4.10

¦wiatowy Dzieñ Opieki nad Zwierzêtami. Dzieñ ¶w. Franciszka – patrona ekologów.

50

4.10.1957

Zwi±zek Radziecki wystrzeli³ pierwsz± sondê kosmiczn± (sztucznego satelitê Ziemi) – Sputnik I.

 

5.10

¦wiatowy Dzieñ Nauczycieli.

100

6.10.1907

Ur. Jeremi Wasiutyñski (zm. 2005), polski badacz interdyscyplinarny, specjalista w dziedzinie nauk ¶cis³ych, publicysta, dziennikarz; ukoñczy³ studia astronomiczne, z zakresu matematyki, chemii, fizyki, psychologii i filozofii na Uniwersytecie Warszawskim; obroni³ doktorat z astrofizyki teoretycznej na uniwersytecie w Oslo; od 1965 do¿ywotni stypendysta pañstwowy w Norwegii; od 1976 r. posiada³ stypendium profesorskie; (Kopernik : twórca nowego nieba; The Speech of God).

70

7.10.1937

Biskup gdañski O’Rourke wyda³, zgodnie z zaleceniem papie¿a Piusa XI, dekrety o ustanowieniu dwóch polskich parafii personalnych – przy ko¶ciele Chrystusa Króla i ¶w. Stanis³awa Biskupa. Pod presj± Senatu zawiesi³ dzia³anie dekretów. 14.10. prezydent Senatu Gdañskiego Greiser z³o¿y³ protest do Stolicy Apostolskiej z powodu utworzenia 2 nowych probostw w WMG.

65

7/8.10.1942

Oddzia³y dywersji AK przeprowadzi³y akcjê “Wieniec”, której celem by³o uszkodzenie torów na 6 liniach kolejowych wokó³ Warszawy; zniszczone zosta³y 4 poci±gi. W odwecie Niemcy rozstrzelali 43 wiê¼niów politycznych i powiesili 50 wiê¼niów Pawiaka.

10

8.10.1997

Zm. Henryk Bista (ur. 1934), polski aktor; w l. 1962-1977 i 1978-1992 zwi±zany by³ z Teatrem “Wybrze¿e”; (role teatralne m.in.: £azarza w Tragedii o bogaczu i £azarzu; Adwokata w Maleñkiej Alicji Allbe’ego; Gorgoniusza w Cyganerii warszawskiej Nowaczyñskiego; Lucyfera w Samuelu Zborowskim S³owackiego; role filmowe m.in.: Senatora w filmie Lawa Konwickiego; Hitlera w serialu Przed burz± Wionczka; ¯yda Lovensteina w Li¶cie Schindlera Spielberga.

 

9.10

Dzieñ Honorowego Dawcy Szpiku.

125

9.10.1882

Ur. Franciszka Majkowska, hafciarka, nauczycielka, dzia³aczka spo³eczna, twórczyni wejherowskiej szko³y haftu, wspó³organizatorka Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego w Sopocie; zm. 19.08.1967.

40

9.10.1967

Zm. André Maurois, w³a¶c. Émile Herzog (ur. 1885), francuski prozaik; (Oddech wojny; powie¶ci: Klimaty; Wrze¶niowe ró¿e; biografie: Disraeli : wizerunek cz³owieka i polityka; W poszukiwaniu Marcela Prousta; Olimpio, czyli ¯ycie Wiktora Hugo; Prometeusz, ¯ycie Balzaca; syntezy historyczne: Dzieje Anglii; eseje: Magicy i logicy; pamiêtniki: Mémories).

40

9.10.1967

Zm. Ernesto Guevara, zw. Che (ur. 1928), latynoamerykañski rewolucjonista, z zawodu lekarz; (Kuba : wojna partyzancka; Epizody wojny rewolucyjnej; Dziennik z Boliwii).

 

11.10

Dzieñ Pu³askiego - obchodzony w USA od 1931.

45

11.10.1962

Papie¿ Jan XXIII otworzy³ obrady II Soboru Watykañskiego; pierwsza sesja soboru trwa³a do 8.12.

40

11.10.1967

Zm. Halina Po¶wiatowska (ur. 1935), polska poetka, prozaik; (Hymn ba³wochwalczy; Oda do r±k; Opowie¶æ dla przyjaciela; Jeszcze jedno wspomnienie).

150

12.10.1857

Oddano do u¿ytku pierwszy most kolejowo-drogowy przez Wis³ê w Tczewie. Gdañsk uzyska³ po³±czenie kolejowe z Malborkiem, Elbl±giem i Królewcem.

5

12.10.2002

Mia³ miejsce zamach terrorystyczny na Bali; zginê³o 190 osób.

700

13.10.1307

Z rozkazu króla Francji, Filipa Piêknego zajêto ca³y maj±tek zakonu Templariuszy oraz aresztowano wszystkich rycerzy zakonnych.

 

14.10

Dzieñ Nauczyciela. ¦wiêto Edukacji Narodowej.

750

14.10.1257

Ur. Przemys³ II, król Polski (zg. 1296). Na zje¼dzie w Kêpnie w dn. 15.02.1282 r. zawar³ tajny uk³ad “na prze¿ycie” z M¶ciwojem II. Na jego mocy, po ¶mierci ksiêcia pomorskiego, obj±³ w³adzê nad Pomorzem Gdañskim (1294), a nastêpnie koronowa³ siê na króla Polski. Plany zjednoczeniowe przerwa³ zamach w Rogo¼nie; zgin±³ z rozkazu margrabiów brandenburskich.

15

14.10.1992

Na polecenie prezydenta Borysa Jelcyna naczelny archiwista pañstwowy Rosji, Rudolf Pichoja, przekaza³ prezydentowi Lechowi Wa³êsie kopie dokumentów z teczki specjalnej nr 1 dotycz±cej zbrodni katyñskiej. W¶ród nich by³ protokó³ z posiedzenia Biura Politycznego WKP(b) z 5 marca 1940 r., na którym podjêto decyzjê o rozstrzelaniu 14 700 ¿o³nierzy i 11 tys. innych polskich obywateli przebywaj±cych w radzieckich wiêzieniach. Dokumenty zosta³y opublikowane w roku 1992 w Polsce w zbiorze Katyñ : dokumenty ludobójstwa, a w Rosji w pierwszym numerze za rok 1993 miesiêcznika “Woprosy istorii”.

 

15.10

Miêdzynarodowy Dzieñ Niewidomych - uchwalony w 1933.

190

15.10.1817

Zm. Tadeusz Ko¶ciuszko (ur. 1746), genera³, naczelnik powstania 1794 r., uczestnik wojny o niepodleg³o¶æ Stanów Zjednoczonych; (Uniwersa³ po³aniecki).

90

15.10.1917

We Francji zosta³a rozstrzelana Mata Hari, w³a¶c. Margaretha Geertruida MacLeod z domu Zelle (ur. 1876), holenderska tancerka, skazana za szpiegostwo na rzecz Niemiec.

 

16.10

¦wiatowy Dzieñ ¯ywno¶ci - obchodzony od 1981.

 

16.10

Dzieñ Papie¿a Jana Paw³a II – uchwalony przez Sejm RP w 2005.

125

16.10.1882

Ur. Ksawery Czernicki (zm. 1940), oficer Marynarki Wojennej, specjalista budownictwa okrêtowego, rzecznik stworzenia przemys³u okrêtowego w II RP i budowy Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni; w l. 1920-1925 by³ komendantem Portu Wojennego w Modlinie i szefem S³u¿by Technicznej Flotylli Wi¶lanej; w l. 1932-1939 pe³ni³ funkcjê szefa S³u¿b Kierownictwa Marynarki Wojennej. We wrze¶niu 1939 r. w trakcie ewakuacji, wraz z innymi oficerami dosta³ siê do sowieckiej niewoli, osadzony w obozie w Kozielsku, zgin±³ w Katyniu.

80

16.10.1927

Ur. Günter Grass, niemiecki prozaik, poeta, eseista, dramatopisarz, rze¼biarz i rysownik, ur. w Gdañsku; laureat literackiej Nagrody Nobla w 1999 r.; (Blaszany bêbenek; Kot i mysz; Psie lata; Turbot; Rozleg³e pole; Moje stulecie; Id±c rakiem).

15

17.10.1992

Zosta³a uchwalona Ustawa konstytucyjna o wzajemnych stosunkach miêdzy w³adz± ustawodawcz± i wykonawcz± Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorz±dzie terytorialnym, tzw. Ma³a konstytucja; wesz³a w ¿ycie 8 grudnia.

 

18.10

Dzieñ Poczty Polskiej

85

18.10.1922

Ur. Olgierd Terlecki (zm. 1986), polski prozaik, kryty literacki i publicysta; (cykle powie¶ciowe: Polskie drogi; Tryptyk w³oski; monografia: Genera³ Sikorski; szkice historyczne: Najkrótsza historia II wojny ¶wiatowej; Z dziejów Drugiej Rzeczypospolitej).

15

18.10.1992

Zm. Romuald Bukowski (ur. 1928), pomorski artysta plastyk, dzia³acz spo³eczny i kulturalny, absolwent Pañstwowej Wy¿szej Szko³y Sztuk Plastycznych w Gdañsku, dyrektor Biura Wystaw Artystycznych w Sopocie. Zajmowa³ siê architektur± wnêtrz, projektowaniem mebli i grafik± u¿ytkow±; (Rysunek dekoracyjny; Rysunek i estetyka). Jako jedyny w¶ród pos³ów na Sejm PRL VIII kadencji g³osowa³ w dn. 25.01.1982 r. przeciw ustawie o szczególnej regulacji prawnej w okresie stanu wojennego, zatwierdzaj±cej dekret o stanie wojennym.

30

19.10.1977

Zm. Konrad Wojanowski (ur. 1894), nauczyciel Gimnazjum Polskiego Macierzy Szkolnej w Wolnym Mie¶cie Gdañsku, dzia³acz spo³eczno-narodowy, wiêzieñ obozów koncentracyjnych, organizator szkolnictwa w powojennym Gdañsku, nauczyciel V LO w Oliwie.

20

19.10.1987

Zm. Igor Newerly (ur. 1903), polski powie¶ciopisarz; (Pami±tka z Celulozy; Ch³opiec z salskich stepów; Archipelag ludzi odzyskanych; Zosta³o z uczty bogów).

100

22.10.1907

Ur. Jan Trepczyk (zm. 1989), kaszubski pisarz i dzia³acz spo³eczny; (Moja stegna; Odecknienié).

15

22.10.1992

Zm. Konrad Pa³ubicki (ur. 1910), prof. nadzw., kompozytor, pedagog, muzykolog, organizator ¿ycia muzycznego; w l. 1950-1980 wyk³ada³ w Pañstwowej Wy¿szej Szkole Muzycznej w Sopocie (od 1966 w Gdañsku; obecnie Akademia Muzyczna); (podrêcznik Wspó³czesna technika kompozytorska; utwory orkiestrowe, kameralne, kantaty: Mój ¶wiat; Hymn do Ziemi; Ballada gdañska; cykle pie¶ni solowych: Erotyki; Hymn do morza; balet Chimery).

5

23-26.10.2002

Czeczeñski atak terrorystyczny w teatrze na Dubrowce w Moskwie podczas musicalu Nord-Ost. W wyniku akcji rosyjskich komandosów zginê³o ok. 125 zak³adników i 50 terrorystów. 

 

24.10

¦wiatowy Dzieñ Informacji.

125

24.10.1882

Ur. Imre Kalman (zm. 1953), wêgierski kompozytor; (operetki: Manewry jesienne; Ksiê¿niczka czardasza; Bajadera; Hrabina Marica; Ksiê¿na cyrkówka).

75

27.10.1932

Ur. Sylvia Plath (zm. 1963), amerykañska poetka; (wiersze: The Colossus and Other Poems; Ariel; Crossing the Water; Godziny nad ranem; powie¶æ Szklany klosz).

listopad

   

100

1.11.1907

Zm. Alfred Jarry (ur. 1873) francuski poeta, autor powie¶ci i dramatów; (Ubu Król, czyli Polacy; Ubu skowany; Czyny i my¶li doktora Faustrolla, patafizyka : powie¶æ neoscjentystyczna; Messaline; Odwiedziny Amora).

75

1.11.1932

Zm. Tadeusz Makowski zob.: 29.01.1882.

60

2.11.1947

ONZ przyjê³a rezolucjê w sprawie podzia³u Palestyny na czê¶æ ¿ydowsk± i arabsk±, które przekszta³ci³y siê nastêpnie w Izrael i arabsk± Palestynê.

 

3.11

Dzieñ ¶w. Huberta - ¦wiêto My¶liwych.

130

3.11.1877

Ur. Karol Hubert Rostworowski (zm. 1938), polski dramatopisarz, poeta i publicysta; (Judasz z Kariothu; Antychryst; Niespodzianka; Przeprowadzka).

80

3.11.1927

Ur. Zbigniew Cybulski, zob.: 8.01.1967.

70

5.11.1937

Zm. Boles³aw Le¶mian, w³a¶c. Boles³aw Lesman (ur. 1877), polski poeta, prozaik, eseista, t³umacz, autor utworów ba¶niowych; (Sad rozstajny; Napój cienisty; Dziejba le¶na; Rytm jako ¶wiatopogl±d; Szkice literackie; Klechdy sezamowe; Przygody Sindbada ¯eglarza; Klechdy polskie).

30

5.11.1977

Zm. Aleksiej Stachanow (ur. 1906), radziecki górnik i racjonalizator, w 1935 r. ustanowi³ rekord w wydobyciu wêgla kamiennego i zosta³ wykreowany przez propagandê sowieck± jako wzorzec w ruchu wspó³zawodnictwa pracy (“Stachanowcy”).

85

6.11.1922

Ur. Artur Miêdzyrzecki, polski poeta, eseista, krytyk literacki, t³umacz; prezes Polskiego PEN Clubu (od 1991) i wiceprezes ¦wiatowej Federacji PEN Clubów (od 1991), przewodnicz±cy Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeñ Twórczych i Towarzystw Naukowych (od 1989); (Namiot z Kanady : wiersze z lat 1942-1944 ; Noc darowana; Selekcje; Zamówienia; Wygnanie do rymu; Wojna nerwów; Koniec gry; I nie ma ciebie dawnego; eseje: Kombatanci i podró¿nicy; Poezja dzisiaj; proza: Opowie¶ci mieszkañca namiotów; Miêdzy nami mówi±c; Dzienniki i wspomnienia); zm. 2.11.1996.

90

7.11.1917

Nast±pi³ wybuch Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Pa¼dziernikowej (25 pa¼dziernika wg kalendarza juliañskiego). Bolszewicy na czele z Leninem i Trockim, uzyskawszy poparcie marynarzy i garnizonu piotrogrodzkiego, dokonali zamachu na rz±d Kiereñskiego i objêli w³adzê w Rosji.

85

7.11.1922

Ur. Hubert Górnowicz, prof. zw., jêzykoznawca, dialektolog, onomasta, wyk³adowca Wy¿szej Szko³y Pedagogicznej w Gdañsku, od 1970 na Uniwersytecie Gdañskim; inicjator serii wydawniczej Pomorskie Monografie Toponomastyczne; (Dialekt malborski; Toponimia Powi¶la Gdañskiego; Toponimia powiatu starogardzkiego; Rodowe nazwy miejscowe Wielkopolski, Ma³opolski i Mazowsza; Wstêp do onomastyki; wspó³autor Nazw miast Pomorza Gdañskiego); zm. 2.05.1986.

90

8.11.1917

Ur. Tadeusz Nowakowski (zm. 1996), polski prozaik, reporta¿ysta, od 1946 na emigracji; (Szopa za ja¶minami; Obóz Wszystkich ¦wiêtych; Aleja Dobrych Znajomych).

 

9.11

Miêdzynarodowy Dzieñ Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem.

 

10.11

Miêdzynarodowy Dzieñ M³odzie¿y.

50

10.11.1957

Zm. Kazimiera Je¿owa (ur. 1884), pedagog, historyk, geograf w Gimnazjum Polskim Macierzy Szkolnej w Gdañsku, dzia³aczka Polonii gdañskiej; w 1938 r. opu¶ci³a Gdañsk; na Wybrze¿e wróci³a w 1945 r.; (Geografia ruin w Polsce; Politische Propaganda in der deutschen Geographie 1918-1931; Die Bevölkerung – und Wirtschaftsverhältnisse im westlichen Polen 1772-1932).

 

11.11

¦wiêto Niepodleg³o¶ci – obchodzone jako ustawowy dzieñ ¶wi±teczny w Polsce od 1937, zakazane w czasie II wojny ¶wiatowej, zniesione przez w³adze komunistyczne, przywrócone 21.02.1989 r. (w trakcie obrad Okr±g³ego Sto³u).

85

11.11.1922

Ur. Kurt Vonnegut Jr, amerykañski pisarz; (Kocia ko³yska; Rze¼nia numer piêæ; ¦niadanie mistrzów; Galapagos; Witajcie w ma³piarni); zm. 11.04.2007.

85

12.11.1922

Ur. Tadeusz Borowski (zm. 1951), polski prozaik, poeta i publicysta; (Gdziekolwiek ziemia; Po¿egnanie z Mari±; Kamienny ¶wiat; Opowiadania z ksi±¿ek i gazet; Ma³a kronika wielkich spraw).

70

12.11.1937

Zm. Zbigniew Uni³owski (ur. 1909), polski powie¶ciopisarz, autor powie¶ci i reporta¿y; (Wspólny pokój; Cz³owiek w oknie; ¯yto w d¿ungli; Dwadzie¶cia lat ¿ycia).

25

12.11.1982

Zm. Jan Ciszewski (ur. 1930), polski dziennikarz i komentator sportowy.

20

12.11.1987

W Bia³ymstoku urodzi³o siê pierwsze polskie dziecko poczête metod± in vitro.

150

13.11.1857

Ur. Franciszek Schornak (zm. 1940), nauczyciel, etnograf i dzia³acz regionalny na Pomorzu; (Kociewie; Kronika miasta Skórcza).

25

13.11.1982

Zm. Boles³aw Mrówczyñski (ur. 1910), polski prozaik, autor ksi±¿ek dla dzieci; (Plama na Z³otej Puszczy; Le¶na dru¿yna; Cieñ Montezumy; Droga w¶ród ska³; Miecz Kagenowy).

100

14.11.1907

Ur. W³adys³aw Kopaliñski, w³a¶c. Jan Stefczyk, polski pisarz, eseista, publicysta, leksykograf, t³umacz, dziennikarz i wydawca polski; (S³ownik wyrazów obcych; S³ownik mitów i tradycji kultury; S³ownik symboli; S³ownik wydarzeñ, pojêæ i legend XX wieku, Leksykon w±tków mi³osnych; Mój przyjaciel Idzi; Opowie¶ci o rzeczach powszednich); zm. 5.10.2007.

100

14.11.1907

Ur. Astrid Lindgren zob.: 8.01.2002

100

15.11.1907

Zm. Rafa³ Kalinowski, ¶w., w³a¶c. Józef (ur. 1835) uczestnik powstania styczniowego, zes³aniec syberyjski, wychowawca s³ugi Bo¿ego Augusta Czartoryskiego, od 1877 cz³onek zakonu karmelitów bosych, beatyfikowany w 1983 r., kanonizowany w 1991 r.

50

15.11.1957

Zm. Andrzej Bursa zob.: 21.03.1932.

25

15.11.1982

Zm. Franciszek Fenikowski zob.: 15.05.1922

85

16.11.1922

Ur. Henryk Markiewicz, polski historyk i teoretyk literatury; (Prus i ¯eromski: rozprawy i szkice literackie; Przekroje i zbli¿enia; ¦wiadomo¶æ literatury; Zabawy literackie; G³ówne problemy wiedzy o literaturze; Wymiary dzie³a literackiego; prace redakcyjne: Polski s³ownik biograficzny; Teoria badañ literackich w Polsce; Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku; Z problemów literatury polskiej XX wieku; Problemy teorii literatury; Wspó³czesna teoria badañ literackich za granic±; Skrzydlate s³owa).

25

16.11.1982

“Dar Pomorza” przekazany zosta³ przez Wy¿sz± Szko³ê Morsk± w Gdyni Centralnemu Muzeum Morskiemu w Gdañsku, pierwszym kustoszem zosta³ wieloletni komendant - kpt. ¿. w. Kazimierz Jurkiewicz.

 

17.11

¦wiatowy Dzieñ Studenta.

90

17.11.1917

Zm. Auguste François-René Rodin (ur. 1840), francuski rze¼biarz i rysownik; (Adam i Ewa; Poca³unek; Ugolino; My¶liciel; Mieszczanie z Calais; Katedra; Rêka Boga; My¶l).

85

18.11.1922

Zm. Marcel Proust (ur. 1871), francuski pisarz; (cykl powie¶ciowy: W poszukiwaniu straconego czasu; teksty krytyczne: Pamiêæ i styl).

65

19.11.1942

Zm. Bruno Schulz (ur. 1892), prozaik, krytyk literacki, grafik; (Sanatorium Pod Klepsydr±; Sklepy cynamonowe; Mityzacja rzeczywisto¶ci; Xiêga ba³wochwalcza).

25

19.11.1982

Zm. Antoni Suchanek (ur. 1901), artysta malarz, grafik, rysownik, jeden z najwybitniejszych polskich marynistów. Ukoñczy³ krakowsk± ASP; by³ uczniem Józefa Mehoffera i Leona Wyczó³kowskiego. By³ jednym z pierwszych malarzy Gdyni, kronikarzem budowy portu, stoczni i miasta. Za Panoramê Gdyni II na III Wystawie Morskiej otrzyma³ I nagrodê. Wspó³tworzy³, m.in. z Marianem Mokw± ¿ycie artystyczne na Wybrze¿u, wspólnie zainicjowali Zwi±zek Artystów Plastyków Nadmorskich oraz Galeriê Morsk± w Gdyni. W 1939 r. uczestniczy³ w akcji ratowania dzia³ sztuki w Warszawie, m.in. Bitwy pod Grunwaldem oraz Konstytucji 3 Maja Jana Matejki. W 1946 r. wróci³ do Gdyni, zamieszka³ w Or³owie, nadal “zapisuj±c” w swoich obrazach historiê miasta i przemys³u stoczniowego (cykle: Polskie Wybrze¿e; Stocznia im. Komuny paryskiej; Stocznia im. A. Warskiego; Stocznia im. Lenina; Stocznia buduje). Ilustrowa³ wybrze¿owe czasopisma i pracowa³ nad plastycznym wystrojem statków.

5

19.11.2002

U wybrze¿y Hiszpanii zaton±³ tankowiec “Prestige”, w którego zbiornikach znajdowa³o siê 77 tys. ton mazutu. Panuj±cy na Atlantyku sztorm spowodowa³ w dn. 13 listopada awariê maszyn i pêkniêcie kad³uba. Pomimo podjêtej akcji ratunkowej nie uda³o siê zapobiec katastrofie ekologicznej. Tankowiec prze³ama³ siê w pó³ i obie czê¶ci zatonê³y osiadaj±c na g³êboko¶ci 3,5 tys. m. Na dnie znalaz³y siê zbiorniki z pozosta³ymi, prawie 70 tys. ton ropy. W grudniu zanieczyszczonych by³o ju¿ 500 km wybrze¿a Hiszpanii, a ropa nadal wydostawa³a siê z zatopionego tankowca.

180

22.11.1827

Ur. Karol Józef Teofil Estreicher (zm. 1908), polski bibliotekarz, bibliograf, historyk literatury i teatru; (Bibliografia polska; Teatra w Polsce).

85

23.11.1922

Ur. Maria Ginter, polska malarka i pisarka, t³umaczka, ¿o³nierz AK, wiêzieñ Pawiaka, uczestniczka powstania warszawskiego, zawodowy kierowca ciê¿arówki; uprawia³a narciarstwo, szybownictwo i je¼dziectwo, uczestniczy³a w rajdach i wy¶cigach samochodowych, zdobywczyni pierwszych miejsc w 5 ogólnopolskich zawodach hippicznych, br±zowa medalistka Mistrzostw Polski w tenisie w 1949 r.; (Konie w deszczu; cykl Wszech¶wiat; Centaura; ksi±¿ki: Life in Both Hands; Galopem na prze³aj; Z wiatrem pod wiatr; Ali baba i jego pieskie ¿ycie; Po rosie, po grudzie; Pó³ wieku wspomnieñ).

80

23.11.1927

Zm. Stanis³aw Przybyszewski (ur. 1868), polski dramaturg i powie¶ciopisarz, eseista, inicjator otwarcia w Gdañsku polskiego gimnazjum oraz utworzenia “Naszego Domu”; (Confiteor; poematy proz±: Totenmesse; De profundis; Nad morzem; Androgyne; powie¶ci: Homo sapiens; Dzieci Szatana; Synowie ziemi; Krzyk; dramaty: Z³ote runo; ¦nieg ; pamiêtniki: Moi wspó³cze¶ni).

20

24.11.1987

Zm. Karol Bunsch (ur. 1898), polski pisarz, autor powie¶ci historycznych; (cykl Powie¶ci piastowskich; O Zawiszy Czarnym; trylogia: Olimpias; aforyzmy: My¶li).

70

25.11.1937

Ur. Roman Landowski, poeta, prozaik, edytor, ksiêgarz, bibliotekarz; urodzony w ¦wieciu nad Wis³±; (Pejza¿e serdeczne; Ziemia czeka na d³oñ; Cierpki smak rajskiego jab³ka; £abêdzi lot Damroki; Jasna i Deres³aw; Bedeker kociewski).

40

25.11.1967

W Teatrze Narodowym w Warszawie odby³a siê premiera “Dziadów” w inscenizacji Kazimierza Dejmka z Gustawem Holoubkiem w roli Gustawa. Wobec ¿ywej reakcji widowni na fragmenty zawieraj±ce w±tki rosyjskie sztuka zosta³a zdjêta z afisza z dn. 1.02.1968.

25

25.11.1982

Zm. Bernard Sychta zob.: 21.03.1907.

150

26.11.1857

Zm. Joseph von Eichendorff (ur. 1788), niemiecki poeta epoki romantyzmu, autor nowel, powie¶ci, dramatów, pism politycznych, prac historycznoliterackich, t³umacz dzie³ P. Calderona; zbiera³ górno¶l±skie ba¶nie i podania; autor wiersza o Gdañsku pt. Danzig;(poezje: Gedichte; nowela Z ¿ycia nicponia; powie¶æ Ahnung und Gegenwart).

380

28.11.1627

Polska flota, dowodzona przez admira³a Arendta Dickmana, odnios³a zwyciêstwo nad armad± szwedzk± admira³a Stjernskjölda pod Oliw±. W bitwie zginêli obaj dowódcy. W styczniu 2006 gdañscy historycy Jakub Szczepañski i Stanis³aw Flis odnale¼li zapomniany grób admira³a Dickmana w kwaterze nr 238 przy pó³nocnej ¶cianie prezbiterium ko¶cio³a Naj¶wiêtszej Marii Panny w Gdañsku.

250

28.11.1757

Ur. William Blake (zm. 1827), angielski poeta, malarz, rysownik i rytownik; (ilustracje do Ksiêgi Hioba; proza: Marriage of Haven and Hell; poematy: Tiriel; Visions of the Daughters of Albion; Milton; Jeruzalem; liryki: Pie¶ni niewinno¶ci; Pie¶ni do¶wiadczenia).

100

28.11.1907

Zm. Stanis³aw Wyspiañski (ur. 1869), polski dramatopisarz, poeta, malarz i reformator teatru; wspó³twórca projektu przebudowy wzgórza wawelskiego i uczynienia z niego Akropolis; autor projektów witra¿y do katedry wawelskiej, portretów i pejza¿y; (dramaty: Wesele; Wyzwolenie; Warszawianka; Noc listopadowa; Boles³aw ¦mia³y; Kl±twa). Rok 2007 zosta³ og³oszony przez Sejm RP Rokiem Stanis³awa Wyspiañskiego.

65

28.11.1942

Na mocy rozporz±dzenia H. Himmlera z dn. 12.11. rozpoczêto akcjê wysiedleñcz± na Zamojszczy¼nie; na terenach tych mieli osiedliæ siê koloni¶ci niemieccy. By³ to pocz±tek realizacji planu zdobycia Lebensraum. Wysiedlan± polsk± ludno¶æ wys³ano na roboty do Niemiec, zes³ano do obozów koncentracyjnych lub pozostawiono w³asnemu losowi. Niektóre wioski zosta³y doszczêtnie spalone wraz z mieszkañcami.

20

28.11.1987

Zm. Stanis³aw Szenic (ur. 1904), polski historyk, autor esejów i felietonów, popularyzator historii, kolekcjoner, bibliofil, varsavianista, z zawodu prawnik; (Pitaval warszawski; Maria Szymanowska i jej czasy; Mars i Syrena; Ongi¶; Cmentarz Pow±zkowski).

175

29.11.1832

Ur. Louisa May Alcott (zm. 1888), amerykañska powie¶ciopisarka; (Ma³e kobietki; Mali mê¿czy¼ni; U progu ¿ycia).

40

30.11.1967

Zm. Patrick Kavanagh (ur. 1905), irlandzki poeta, prozaik i krytyk literacki; (Collected Poems; The Green Fool; Collected Pruse; The Great Hunger).

20

30.11.1987

Zm. James Baldwin (ur. 1924), amerykañski prozaik i dramatopisarz; (powie¶ci: G³o¶ to na górze; Mój Giovanni; Inny kraj; Powiedz mi, jak dawno odszed³ poci±g; nowele: Na spotkanie cz³owieka; eseje: Nastêpnym razem po¿ar).

grudzieñ

   

75

12.1932

Polscy matematycy z Uniwersytetu Poznañskiego: Marian Rejewski, Jerzy Ró¿ycki i Henryk Zygalski rozwi±zali tajemnicê niemieckiej maszyny szyfruj±cej “Enigma”.

 

1.12

¦wiatowy Dzieñ Walki z AIDS.

 

3.12

Miêdzynarodowy Dzieñ Niepe³nosprawnych.

150

3.12.1857

Ur. Joseph Conrad, w³a¶c. Józef Teodor Konrad Korzeniowski (zm. 1924), angielski pisarz polskiego pochodzenia; (Murzyn z za³ogi “Narcyza”; Zwyciêstwo; J±dro ciemno¶ci; Ocalenie; Nostromo; Korsarz; Tajfun; Smuga cienia; Lord Jim; Zwyciêstwo; W oczach Zachodu; Zbrodnia rozbiorów; Listy). We wrze¶niu 1994 r. Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Gdañsku przyjê³a imiê Josepha Conrada-Korzeniowskiego. Rok 2007 zosta³ og³oszony przez UNESCO Rokiem Josepha Conrada.

40

3.12.1967

Christiaan Barnard przeprowadzi³ pierwsz± na ¶wiecie operacjê przeszczepu serca u cz³owieka. Pacjent zmar³ po 18 dniach na obustronne zapalenie p³uc.

30

3.12.1977

Ur. Adam Ma³ysz, polski skoczek narciarski, czterokrotny zdobywca Pucharu ¦wiata, mistrz ¶wiata i Europy, medalista olimpijski.

1

3.12.2006

Zm. Lech Bednarski (ur. 1929), prof. zw. dr hab., wieloletni kierownik Katedry Analizy Ekonomicznej UG, pierwszy rektor Wy¿szej Szko³y Finansów i Rachunkowo¶ci w Sopocie, prezes Towarzystwa Polsko-Norweskiego; (Analiza finansowa w przedsiêbiorstwie; Analiza przemys³owa w zarz±dzaniu przedsiêbiorstwem).

100

4.12.1907

Ur. Ksawery Pruszyñski (zm. 1950), polski prozaik i publicysta; po kampanii wrze¶niowej 1939 w armii polskiej na Zachodzie, bra³ udzia³ m.in. w walkach o Narvik i w bitwie pod Falaise; (Palestyna po raz trzeci; Podró¿ po Polsce; Droga wiod³a przez Narvik; Trzyna¶cie opowie¶ci; Karabela z Meschedu).

20

4.12.1987

Zm. Kazimierz D±browski, dr hab., historyk, prof. Collegium Marianum i Seminarium Duchownego w Pelplinie; (Rozwój wielkiej w³asno¶ci ziemskiej klasztoru cysterek w ¯arnowcu od XIII do XVI w.; Opactwo cystersów w Oliwie od XII do XVI w.); ur. 24.03.1908.

140

5.12.1867

Ur. Józef Pi³sudski (zm. 1935), m±¿ stanu, bojownik o niepodleg³o¶æ i wolno¶æ narodu w czasie zaborów, wskrzesiciel i twórca niepodleg³ego pañstwa polskiego, twórca Legionów i Komendant I Brygady, naczelnik pañstwa, pierwszy Marsza³ek Polski, Naczelny Wódz w zwyciêskiej wojnie polsko-bolszewickiej, minister spraw wojskowych i Generalny Inspektor Si³ Zbrojnych; (Pisma zbiorowe).

100

5.12.1907

Ur. Alina Centkiewicz (zm. 1993), polska pisarka, autorka ksi±¿ek dla dzieci i m³odzie¿y; uczestniczy³a z mê¿em ekspedycji naukowej na Antarktydê; (Niezwyk³a podró¿; wspó³autorka: Arktyka, kraj przysz³o¶ci; Kierunek Antarktyda; Okrutny biegun; Osaczeni wielkim ch³odem; Nie prowadzi³a ich Gwiazda Polarna; Na bia³ym szlaku; Zaczarowana zagroda; Anaruk, ch³opiec z Grenlandii; Odarpi, syn Egigwy; Tumbo z Przyl±dka Dobrej Nadziei).

1

5.12.2006

Zm. Cezary Le¿eñski (ur. 1930), polski pisarz i dziennikarz, podpu³kownik rezerwy, autor ksi±¿ek o tematyce wojskowej oraz dla dzieci i m³odzie¿y, w l. 1972-1982 i od 1993 kanclerz Miêdzynarodowej Kapitu³y Orderu U¶miechu, prezes Towarzystwa Kontroli Rekordów Niecodziennych, wiceprezydent Fundacji M³odej Polonii, wolnomularz, w l. 1998-2006 prezydent Polskiej Federacji Miêdzynarodowego Mieszanego Zakonu Wolnomularskiego “Le Droit Humain”; (Dajcie im imiê; Jarek i Marek broni± Warszawy; Marek na wyspie nadziei; Strachy z pa³acowej wie¿y; Masoni bez maski; Za jeden u¶miech).

70

7.12.1937

Zm. Andrzej Strug, w³a¶c. Tadeusz Ga³ecki (ur. 1871), polski powie¶ciopisarz i nowelista; (Ludzie podziemni; Dzieje jednego pocisku; Klucz otch³ani; ¯ó³ty krzy¿).

175

8.12.1832

Ur. Bjørnstjerne Bjørnson (zm. 1910), norweski powie¶ciopisarz, dramaturg, poeta, publicysta, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1903 r.; (Dziewczê ze S³onecznego Wzgórza; Bankructwo; Rêkawiczka).

120

8.12.1887

Odprawiono pierwsze nabo¿eñstwo w Wielkiej Synagodze przy ul. Bogus³awskiego w Gdañsku. Budynek zosta³ rozebrany w dn. 2.05.1939 r.

85

9.12.1922

Gabriel Narutowicz zosta³ pierwszym prezydentem Polski.

15

9.12.1992

Rozpoczê³a siê operacja ONZ “Przywróciæ nadziejê”; amerykañscy marines wyl±dowali na pla¿ach Somalii.

430

12.12.1577

Delegacja gdañska, na czele z burmistrzem Konstantym Ferberem dokona³a w Malborku aktu przeproszenia Stefana Batorego. Król, w zamian za kontrybucjê, zdj±³ z miasta infamiê, potwierdzi³ jego przywileje. Kilka dni pó¼niej w Ratuszu G³ównego Miasta gdañszczanie z³o¿yli, na rêce komisarzy królewskich, przysiêgê wierno¶ci.

150

15.12.1857

Ur. Eugeniusz Pankiewicz (zm. 1898), polski kompozytor i pianista; brat malarza Józefa Pankiewicza; (Wariacje na kwartet smyczkowy).

85

16.12.1922

Podczas otwarcia wystawy w warszawskiej Zachêcie zgin±³ prezydent Gabriel Narutowicz, zastrzelony przez malarza i historyka sztuki Eligiusza Niewiadomskiego.

20

17.12.1987

Zm. Marguerite Yourcenar (ur. 1903), wybitna francuska pisarka, jedyna kobieta w Akademii Francuskiej; (Pamiêtniki Hadriana; Kamieñ filozoficzny).

20

18.12.1987

Powsta³a Fundacja Kultury Polskiej; przewodnicz±cym Rady Fundacji zosta³ dyrygent, Stanis³aw Wis³ocki.

90

19.12.1917

Ur. Stanis³aw Biskupski, polski prozaik i dziennikarz, od czerwca 1944 r. zmobilizowany do 1 Armii WP pe³ni³ funkcjê korespondenta frontowego pisma “Zwyciê¿ymy”; w 1945 r. skierowany do Gdyni w celu zorganizowania prasy polskiej na Wybrze¿u; od 1950 r. w Warszawie; kierownik wydawnictw morskich, sportowych i lotniczych w Wydaw. MON; od 1956 kierownik serii wydawniczych: ¯ó³ty Tygrys, Sensacje XX Wieku, Labirynt; (powie¶ci: Pawilon-S; ORP “Orze³” zagin±³; Ch³opcy z ostrowieckich lasów; Na kursie “Bismarck”; Archipelag wysp p³ywaj±cych; Boso w¶ród gwiazd); zm. 16.09.2007.

1

19.12.2006

Zm. Danuta Rinn (ur. 1936), polska piosenkarka; (piosenka: Gdzie ci mê¿czy¼ni).

380

20.12.1627 (w innych ¼ród³ach 7.02.1628)

Zm. Herman Han (ur. 1754), gdañski malarz; pracowa³ dla cysterskich ko¶cio³ów klasztornych w Oliwie i Pelplinie; w l. 1623-1627 mieszka³ w Chojnicach, a w Gdañsku mia³ swoj± pracowniê; (Chrystus w Ogrójcu; Koronacja NM Panny; Pok³on pasterzy; Koncert anielski; Apoteoza Ko¶cio³a katolickiego; Ukrzy¿owanie; Zwiastowanie; oliwski poczet wyimaginowanych portretów w³adców, fundatorów klasztoru).

40

20.12.1967

Zm. Jan Gasiñski (ur. 1903), malarz; od 1930 mieszka³ w Gdyni; uprawia³ malarstwo olejne, szczególnie pejza¿ morski; autor plakatów propagandowo-artystycznych; projektowa³ wnêtrza oraz dekoracje wnêtrz i gmachów na uroczysto¶ci pañstwowe; (¯uraw w Gdañsku; Stary kuter; Pejza¿e nadmorskie; Przystañ; Morze).

25

20.12.1982

Premier powo³a³ Narodow± Radê Kultury; przewodnicz±cym Rady zosta³ prof. Bogdan Suchodolski; liczy³a 150 osób, z tego ponad 100 w³±czy³o siê do jej prac na podstawie imiennych zaproszeñ.

140

21.12.1867

Zosta³y og³oszone austriackie “Ustawy Zasadnicze”, na mocy których Galicja otrzyma³a autonomiê.

90

21.12.1917

Ur. Heinrich Böll (zm.1985), niemiecki pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1972 r.; (Gdzie by³e¶ Adamie?; Zwierzenia klowna; Utracona cze¶æ Katarzyny Blum).

70

21.12.1937

Na Rynku w Krakowie odby³ siê po raz pierwszy pokaz szopek krakowskich; od tej daty corocznie w pierwszy czwartek grudnia odbywa siê konkurs na najpiêkniejsz± szopkê. Tradycja szopek krakowskich siêga wieku XIX.

20

23.12.1987

Zm. Seweryn Pollak, polski poeta, eseista, t³umacz poezji rosyjskiej; (poezje: Godzina ¿ycia; Pocisk i s³owo; szkice: Srebrny wiek i pó¼niej; Spotkania z Czechowiczem); ur. 10.01.1907.

150

24.12.1857

Zm. Stanis³aw Jachowicz (ur. 1796), bajkopisarz i pedagog; (Bajki i powie¶ci; Sto nowych powiastek; ¬ród³o wiadomo¶ci dla dziatek polskich; Pisma ró¿ne wierszem; pan kotek by³ chory).

25

24.12.1982

Zm. Louis Aragon (ur. 1897), francuski pisarz, poeta i eseista; (Dzwony Bazylei; Wielki Tydzieñ).

150

25.12.1857

Ur. Józef Czy¿ewski (zm. 1935), urodzony w Widlicach ko³o Kwidzyna dzia³acz spo³eczno-polityczny i niepodleg³o¶ciowy, w³a¶ciciel drukarni, wspó³za³o¿yciel “Gazety Gdañskiej”, prezes Gminy Polskiej w Wolnym Mie¶cie Gdañsku.

30

25.12.1977

Zm. Charles Spencer Chaplin (ur. 1889), amerykañski re¿yser, scenarzysta, aktor, producent filmowy i kompozytor muzyki do swoich filmów brytyjskiego pochodzenia; (Charlie w³óczêga; Charlie ¿o³nierzem; Brzd±c; Gor±czka z³ota; ¦wiat³a wielkiego miasta; Dyktator; ¦wiat³a rampy; Król w Nowym Jorku; Moja autobiografia).

70

28.12.1937

Zm. Maurice Ravel (ur. 1875), francuski kompozytor i pianista, jeden z przedstawicieli impresjonizmu; (Godzina hiszpañska; Rapsodia hiszpañska; Bolero).

85

30.12.1922

Utworzony zosta³ Zwi±zek Socjalistycznych Republik Radzieckich; przesta³ istnieæ w dn. 25.12.1991.

85

31.12.1922

Ur. Halina Czerny-Stefañska, polska pianistka, laureatka Miêdzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. F. Chopina (I nagroda) w 1949 r.; zm. 1.07.2001

85

31.12.1922

Ur. Marek Edelman, dzia³acz polityczny i spo³eczny, lekarz; bohater ksi±¿ki Hanny Krall pt. Zd±¿yæ przed Panem Bogiem; (Getto walczy).

25

31.12.1982

Rada Pañstwa zawiesi³a stan wojenny na terenie ca³ego kraju.

Oprac. Ma³gorzata Smyl

Gdañsk, 8.03.2007

Wa¿niejsze ¼ród³a:

Wielka Encyklopedia PWN. T. 1–31. – Warszawa : Wydaw. Naukowe PWN, 2001–2005

Wspó³cze¶ni polscy pisarze i badacze literatury : s³ownik biobibliograficzny. T. 1–9. – Warszawa : Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1994–2004

Kartoteki BOI

Informator Terminowy PAP

Wikipedia

S³ownik biograficzny Pomorza Nadwi¶lañskiego. T. 1–4, Suplement 1–2. – Gdañsk : Wydaw. Gdañskie, 1992–2002

Gliñski Miros³aw, Kukliñski Jerzy. Kronika Gdañska 997–1997. T. 1, 997–1945. – Gdañsk : Fundacja Rewaloryzacji Zabytków Gdañska, 1998. – 243 s.

Kalendarz Niepodleg³o¶ci : na XX-lecie Odrodzenia Polski : kronika 3.900 wydarzeñ w okresie lat 1914-1939 w uk³adzie chronologicznym na ka¿dy dzieñ kalendarza : 20 map historycznych kalendarium na lata 1939–1940–1941. – Gdañsk : Modem, 1990. – 366 s.

 Liczba odwiedzin: 10304 http://www.wbpg.org.pl